بررسی نقش اخلاق هوش مصنوعی، سواد دیجیتال، قضاوت انتقادی و مسئولیت پذیری دانش آموزان

چکیده مقاله

گسترش شتابان فناوری های هوش مصنوعی و نفوذ روزافزون محیط های دیجیتال در فرایندهای یاددهی یادگیری، مفهوم تربیت دانش آموز را از انتقال دانش و مهارت های پایه فراتر برده و ضرورت پرورش مجموعه ای از شایستگی های شناختی، اخلاقی و اجتماعی را برجسته ساخته است در چنین شرایطی، برخورداری دانش آموز از توانایی استفاده فنی از ابزارهای دیجیتال به تنهایی نمی تواند تضمین کننده یادگیری موثر، تصمیم گیری مسئولانه و رفتار اخلاقی در فضای مجازی باشد سواد دیجیتال هنگامی می تواند به عاملی برای توانمندسازی دانش آموز تبدیل شود که با توانایی ارزیابی اعتبار اطلاعات، تشخیص محتوای گمراه کننده، درک پیامدهای تصمیم های فناورانه و رعایت حقوق دیگران همراه شود از سوی دیگر، ظهور ابزارهای مولد هوش مصنوعی مسئله ای جدیدتر را پیش روی نظام آموزشی قرار داده است؛ زیرا دانش آموز اکنون می تواند در مدت کوتاهی متن، تصویر، پاسخ مسئله و حتی محصول آموزشی تولید کند، اما میان «توانایی تولید» و «توانایی داوری درباره کیفیت، صحت و مشروعیت تولید» فاصله قابل توجهی وجود دارد از این منظر، اخلاق هوش مصنوعی را باید بخشی از تربیت دیجیتال و نه موضوعی مستقل از آن دانست پژوهش های داخلی نیز بر اهمیت توسعه شایستگی های دیجیتال، تفکر انتقادی، مسئولیت پذیری و نقش محیط آموزشی در شکل گیری رفتارهای اجتماعی دانش آموزان تاکید کرده اند مطالعات مربوط به سواد دیجیتال نشان داده اند که استفاده موثر از فناوری مستلزم مهارت در یافتن، ارزیابی، مدیریت و به کارگیری اطلاعات است و پژوهش های مربوط به تفکر انتقادی نیز بر نقش استدلال، تحلیل و ارزیابی شواهد در تصمیم گیری تاکید دارند مقاله حاضر با رویکرد مروری تحلیلی، ارتباط میان چهار محور اخلاق هوش مصنوعی، سواد دیجیتال، قضاوت انتقادی و مسئولیت پذیری دانش آموزان را بررسی می کند استدلال اصلی مقاله آن است که این متغیرها را نمی توان به صورت مجموعه ای از مهارت های منفک از یکدیگر در نظر گرفت؛ بلکه میان آن ها رابطه ای نظام مند برقرار است سواد دیجیتال ظرفیت دسترسی و تعامل آگاهانه با فناوری را ایجاد می کند، قضاوت انتقادی کیفیت پردازش و ارزیابی اطلاعات را ارتقا می دهد، اخلاق هوش مصنوعی چارچوب ارزشی استفاده از فناوری را تعیین می کند و مسئولیت پذیری، این شناخت و ارزش گذاری را به رفتار واقعی تبدیل می سازد بر این اساس، مدرسه باید از الگوی «مصرف کننده فناوری» به سمت الگوی «کاربر آگاه، منتقد، اخلاق مدار و مسئول فناوری» حرکت کند چنین رویکردی مستلزم بازنگری در برنامه درسی، شیوه های ارزشیابی، نقش معلم، آموزش خانواده و طراحی فعالیت های یادگیری مبتنی بر مسئله و موقعیت های واقعی است در نهایت، توسعه متوازن این شایستگی ها می تواند به کاهش وابستگی منفعلانه دانش آموزان به سامانه های هوشمند، تقویت استقلال فکری، افزایش حساسیت نسبت به حریم خصوصی و حقوق دیگران و شکل گیری شهروندانی توانمند برای زیست در جامعه دیجیتال منجر شود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

آوات ذوالفقاری

دبیر متوسطه اول اداره آموزش و پرورش شهرستان بوکان ؛ استان آذربایجان غربی

�والفقاری، آوات،1404،بررسی نقش اخلاق هوش مصنوعی، سواد دیجیتال، قضاوت انتقادی و مسئولیت پذیری دانش آموزان،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش15 بهمن 1404 · ارومیه