تاثیر شعر و ادبیات فارسی بر روحیه دانش آموزان نوجوان

چکیده مقاله

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر شعر و ادبیات فارسی بر روحیه دانش آموزان نوجوان دوره متوسطه انجام شد این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش شناسی، ترکیبی آمیخته از نوع اکتشافی متوالی بود که در بخش کیفی، با استفاده از روش مطالعه پدیدارشناسی تفسیری به شناسایی و تبیین ابعاد تاثیرگذار شعر و ادبیات بر روحیه نوجوانان پرداخته و در بخش کمی، با استفاده از روش شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون پس آزمون با گروه کنترل، به بررسی اثربخشی یک برنامه مداخله ای مبتنی بر شعر و ادبیات فارسی بر مولفه های روحیه دانش آموزان شادکامی، امیدواری، عزت نفس، کاهش اضطراب و احساس تعلق پرداخته است جامعه آماری بخش کیفی شامل معلمان زبان و ادبیات فارسی با سابقه بالا، متخصصان روانشناسی نوجوانان و دانش آموزان نوجوان با تجربه ارتباط عمیق با ادبیات بودند که از میان آن ها، با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، تعداد ۲۰ نفر انتخاب شدند و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری گردید جامعه آماری بخش کمی شامل کلیه دانش آموزان پسر پایه دهم شهر قم در سال تحصیلی ۱۴۰۵ ۱۴۰۴ بود که از میان آن ها، با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۶۰ نفر ۳۰ نفر گروه آزمایش و ۳۰ نفر گروه کنترل انتخاب شدند و ابزارهای کمی شامل پرسشنامه استاندارد شادکامی آکسفورد، پرسشنامه امیدواری اسنایدر، پرسشنامه عزت نفس روزنبرگ، مقیاس اضطراب اشپیلبرگر و پرسشنامه احساس تعلق بود که روایی و پایایی آن ها با استفاده از روش های مناسب تایید گردید گروه آزمایش به مدت ۱۴ جلسه ۷۵ دقیقه ای تحت آموزش با برنامه «کاربست شعر و ادبیات فارسی در تقویت روحیه» شامل خوانش و تحلیل اشعار، داستان های ادبی، نویسندگی خلاق و بحث های گروهی قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل، محتوای مشابه را با روش های سنتی و بدون رویکرد خاص روحیه محور دریافت کردند داده های کیفی با استفاده از روش تحلیل مضمون و داده های کمی با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک متغیره تحلیل شدند یافته های بخش کیفی نشان داد که شعر و ادبیات فارسی از طریق چهار مضمون اصلی شامل «ایجاد آرامش و کاهش تنش های روانی»، «تقویت امید و خوش بینی به زندگی»، «ارتقاء عزت نفس و خودپذیری»، و «ایجاد احساس تعلق و هویت فرهنگی» بر روحیه نوجوانان تاثیر می گذارند در بخش کمی، نتایج نشان داد که برنامه مداخله ای مبتنی بر ادبیات، به طور معناداری باعث افزایش شادکامی، امیدواری، عزت نفس و احساس تعلق و کاهش اضطراب دانش آموزان گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل شده است و این تاثیرات در تمامی مولفه ها با اندازه های اثر متفاوت همراه بوده است، به گونه ای که بیشترین تاثیر بر مولفه «امیدواری» و کمترین تاثیر بر مولفه «کاهش اضطراب» مشاهده شد بر اساس یافته های پژوهش، شعر و ادبیات فارسی با فراهم آوری بسترهای عاطفی، شناختی و هویتی غنی، می توانند نقش موثری در ارتقاء روحیه دانش آموزان نوجوان ایفا می کند

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

معصومه ملامحمدی

کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، تهران، تهران

ملامحمدی، معصومه،1404،تاثیر شعر و ادبیات فارسی بر روحیه دانش آموزان نوجوان،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش15 بهمن 1404 · ارومیه