تحلیل نقش سواد رسانه ای، تفکر انتقادی، سواد دیجیتال و مسئولیت پذیری دانش آموزان

چکیده مقاله

تحولات شتابان ارتباطی و گسترش محیط های دیجیتال، ماهیت یادگیری، تعامل اجتماعی و فرایند شکل گیری هویت دانش آموزان را با دگرگونی های اساسی مواجه ساخته است در چنین شرایطی، مدرسه دیگر صرفا نهادی برای انتقال مجموعه ای از دانش های موضوعی نیست، بلکه باید دانش آموز را برای مواجهه آگاهانه، انتقادی، اخلاقی و مسئولانه با حجم گسترده ای از اطلاعات، رسانه ها و فناوری های دیجیتال آماده کند بر این اساس، سواد رسانه ای، تفکر انتقادی، سواد دیجیتال و مسئولیت پذیری را نمی توان چهار توانایی منفک از یکدیگر تلقی کرد؛ بلکه این سازه ها در قالب یک منظومه شایستگی های شناختی، ارتباطی، فناورانه و اخلاقی، ظرفیت دانش آموز برای مشارکت موثر در جامعه معاصر را شکل می دهند هدف مقاله حاضر تحلیل پیوند میان این چهار مولفه و تبیین نقش متقابل آن ها در فرایند تربیت دانش آموزان است روش مقاله مروری تحلیلی است و با تمرکز بر پژوهش های فارسی و داخلی مرتبط، ابعاد مفهومی و تربیتی موضوع بررسی شده است یافته های تحلیلی نشان می دهد که سواد رسانه ای، زمینه فهم ساختار پیام، تشخیص هدف و ارزیابی اعتبار محتوا را فراهم می کند؛ تفکر انتقادی، امکان تحلیل شواهد، تشخیص پیش فرض ها، مقایسه دیدگاه ها و داوری مستدل را ایجاد می کند؛ سواد دیجیتال، این ظرفیت های شناختی را در بستر ابزارها، منابع و محیط های دیجیتال عملیاتی می سازد؛ و مسئولیت پذیری، جهت اخلاقی و اجتماعی استفاده از این توانایی ها را تعیین می کند از این منظر، برخورداری از مهارت فنی بدون توانایی ارزیابی انتقادی می تواند به مصرف منفعلانه اطلاعات منجر شود و تفکر انتقادی بدون سواد دیجیتال نیز در مواجهه با محیط های پیچیده اطلاعاتی کارآمدی محدودی خواهد داشت همچنین، مسئولیت پذیری موجب می شود تصمیم های دانش آموز در فضای مجازی از سطح منفعت فردی فراتر رفته و پیامدهای آن برای دیگران و جامعه نیز مورد توجه قرار گیرد در نتیجه، آموزش این مولفه ها باید از رویکردهای جزیره ای فاصله گرفته و به سمت برنامه ای یکپارچه، تجربه محور، مسئله محور و مبتنی بر موقعیت های واقعی حرکت کند چنین رویکردی می تواند زمینه شکل گیری دانش آموزانی توانمند در ارزیابی اطلاعات، تصمیم گیری آگاهانه، استفاده اخلاقی از فناوری، مشارکت اجتماعی و مواجهه مسئولانه با تحولات آینده را فراهم سازد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

لیلا محمدی

مدیر دبیرستان شاهد زینبیه ؛ اداره آموزش و پرورش شهرستان زنجان

محمدی، لیلا،1404،تحلیل نقش سواد رسانه ای، تفکر انتقادی، سواد دیجیتال و مسئولیت پذیری دانش آموزان،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش15 بهمن 1404 · ارومیه