تربیت رسانه ای دانش آموزان و نقش مدرسه در استفاده صحیح از فضای مجازی

چکیده مقاله

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش مدرسه در تربیت رسانه ای دانش آموزان و استفاده صحیح از فضای مجازی انجام شده است این مطالعه از نوع تحقیقات آمیخته کیفی کمی با رویکرد اکتشافی متوالی به اجرا درآمده است در بخش کیفی، جامعه آماری شامل معلمان، مدیران مدارس، متخصصان حوزه سواد رسانه ای و کارشناسان فضای مجازی در شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴ ۱۴۰۳ بود که از میان آن ها با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند با حداکثر تنوع، تعداد ۲۸ نفر برای مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق انتخاب شدند و داده های کیفی با استفاده از روش تحلیل مضمون با رویکرد کلارک و براون ۲۰۰۶ مورد تحلیل قرار گرفتند در بخش کمی، جامعه آماری شامل کلیه معلمان مقطع متوسطه دوم شهر تهران به تعداد ۳,۸۰۰ نفر بود که با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای نسبتی و بر اساس جدول مورگان، تعداد ۳۵۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند و داده های کمی با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته برگرفته از نتایج بخش کیفی، گردآوری گردید و روایی این پرسشنامه با استفاده از روش روایی محتوایی و تحلیل عاملی تاییدی و پایایی آن با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ ۹۲/۰ مورد تایید قرار گرفت داده های کمی با استفاده از روش های آمار توصیفی میانگین، انحراف استاندارد، فراوانی و درصد و آمار استنباطی آزمون تی تک نمونه ای، ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه و با بهره گیری از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند یافته های بخش کیفی به شناسایی ۵ مضمون اصلی و ۲۴ مضمون فرعی انجامید که مضامین اصلی شامل «آموزش سواد رسانه ای و تفکر انتقادی»، «ایجاد و تقویت فرهنگ استفاده مسئولانه از فضای مجازی»، «نظارت و راهنمایی هوشمندانه بر فعالیت های مجازی دانش آموزان»، «توانمندسازی معلمان در حوزه تربیت رسانه ای» و «همکاری و هماهنگی با خانواده و جامعه» بودند نتایج بخش کمی نشان داد که از دیدگاه معلمان، وضعیت نقش آفرینی مدارس در تربیت رسانه ای دانش آموزان در سطح نسبتا مطلوبی قرار دارد و میانگین نمره کل نقش مدرسه برابر با ۶۲/۳ از ۵ بود که با سطح متوسط ۳ تفاوت معناداری داشت نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که پنج مولفه نقش مدرسه در مجموع ۴۲/۰ از واریانس استفاده صحیح از فضای مجازی را تبیین می کنند و در این میان، مولفه آموزش سواد رسانه ای و تفکر انتقادی با ضریب بتای ۳۲۴/۰ بیشترین سهم را در پیش بینی استفاده صحیح از فضای مجازی داشت و پس از آن، مولفه ایجاد و تقویت فرهنگ استفاده مسئولانه با ضریب بتای ۲۸۷/۰، مولفه نظارت و راهنمایی هوشمندانه با ضریب بتای ۲۴۳/۰، مولفه توانمندسازی معلمان با ضریب بتای ۲۲۶/۰ و مولفه همکاری با خانواده و جامعه با ضریب بتای ۲۰۸/۰ به ترتیب در رتبه های بعدی قرار گرفتند بر اساس یافته های پژوهش می توان نتیجه گرفت که مدرسه به عنوان یک نهاد تربیتی کلیدی، می تواند با ایفای نقش های چندگانه شامل آموزش مهارت های تفکر انتقادی و سواد رسانه ای، ایجاد فرهنگ استفاده مسئولانه، نظارت هوشمندانه، توانمندسازی معلمان و همکاری با خانواده و جامعه، به طور موثری به تربیت رسانه ای دانش آموزان و استفاده صحیح آنان از فضای مجازی کمک کند و در این میان، آموزش سواد رسانه ای و تفکر انتقادی به عنوان مهم ترین نقش مدرسه، می تواند به دانش آموزان کمک کند تا در مواجهه با انبوه اطلاعات و محتوای فضای مجازی، توانایی تحلیل، ارزیابی و انتخاب آگاهانه را پیدا کنند و از آسیب های احتمالی این فضا در امان بمانند

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

اشرف رستمی پور

کارشناسی الهیات، کرمان، کرمان

�ستمی پور، اشرف،1404،تربیت رسانه ای دانش آموزان و نقش مدرسه در استفاده صحیح از فضای مجازی،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش15 بهمن 1404 · ارومیه