دنیا در نهج البلاغه : شرح:آیت الله خویی و آیت الله جعفری

چکیده مقاله

پژوهش حاضر با هدف تبیین مفهوم، ویژگی ها و جایگاه دنیا در نهج البلاغه بر اساس دیدگاه تفسیری و اجتهادی آیت الله سید ابوالقاسم خویی قدس سره انجام شد نهج البلاغه به عنوان یکی از مهم ترین منابع اسلامی پس از قرآن، حاوی دیدگاه های عمیق و حکیمانه ای درباره دنیا و نسبت انسان با آن است آیت الله خویی در شروح و تقریرات خود بر نهج البلاغه، رویکردی مبتنی بر فهم عرفی فهم العرف و دقت در معانی لغوی و سیاق عبارات دارد و از هرگونه تاویل فلسفی یا عرفانی که از ظاهر لفظ خارج شود، پرهیز می کند در نگاه رایج و گاه سطحی، تصور می شود که نهج البلاغه صرفا به نکوهش دنیا پرداخته و آن را پلی به سوی آخرت یا موجودی فریبنده و نکوهیده معرفی کرده است، اما بررسی دقیق و نظام مند متن نهج البلاغه با مبانی تفسیری آیت الله خویی نشان می دهد که دیدگاه امام علی ع درباره دنیا بسیار دقیق، واقع بینانه و منطبق با عقل سلیم است روش پژوهش حاضر توصیفی تحلیلی از نوع تحلیل محتوای کیفی بود و با استفاده از روش کتابخانه ای، کلیه خطبه ها، نامه ها و کلمات قصار نهج البلاغه در مجموع ۲۳۹۲ عبارت از نظر مفاهیم مرتبط با دنیا مورد جستجو و بررسی قرار گرفت و تعداد ۱۸۷ عبارت معنادار استخراج گردید این عبارات با استفاده از روش تحلیل مضمون و با تکیه بر اصول تفسیری آیت الله خویی ارجاع به قرآن، فهم عرفی، عدم تفکیک بین خطبه ها، و توجه به سیاق تحلیل شدند یافته ها نشان داد که از منظر آیت الله خویی، نگاه نهج البلاغه به دنیا در قالب ۵ مضمون اصلی قابل دسته بندی است که نسبت به پژوهش های پیشین فشرده تر و دقیق تر است: ۱ دنیا به عنوان مزرعه آخرت با ۳۴ مورد ، ۲ نکوهش دلبستگی و فریب دنیا نه خود دنیا ۴۲ مورد ، ۳ توصیف فناپذیری واقعی دنیا ۲۸ مورد ، ۴ دنیا به عنوان محل آزمایش الهی ۲۳ مورد ، و ۵ زهد به معنای عدم دلبستگی نه ترک دنیا ۲۲ مورد بر اساس دیدگاه آیت الله خویی، آنچه در نهج البلاغه نکوهش شده است «حب الدنیا» دلبستگی به دنیا و «اثر» و «فتنه» دنیاست، نه «عین» و «ذات» دنیا، زیرا ذات دنیا مخلوق خدا و دارای حکمت است این پژوهش نشان می دهد که برداشت آیت الله خویی از نهج البلاغه، برداشتی معتدل، عقلانی و منطبق با نصوص قرآنی است و می تواند الگویی عملی برای مسلمانان معاصر در مواجهه با چالش های دنیای مدرن ارائه دهد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

سهیلا نایب زاده

دانشجوی کارشناسی ارشد، نهج البلاغه گرایش اخلاق و تربیت فردی و اجتماعی، دانشگاه پیام نور مرکز تهران جنوب

نایب زاده، سهیلا،1404،دنیا در نهج البلاغه : شرح:آیت الله خویی و آیت الله جعفری،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش15 بهمن 1404 · ارومیه