بررسی فرقه اسماعیلیه در تاریخ اسلام

چکیده مقاله

اسماعیلیان جامعه ای عمده از مسلمانان شیعه بودند که تاریخی پیچیده ای دارند که آن به دوران شکل گیری اسلام باز می گردد اسماعیلیان در طول تاریخ، خود به شاخه ها و گروه های اصلی و فرعی متعددی تقسیم شده اند با این حال از پایان قرن پنجم هجری/یازدهم میلادی آنها به دو شاخه اصلی نزاری و مستعلی تقسیم شدند که به ترتیب در جنوب آسیا به عنوان خوجه ها و بوهراها شناخته می شوند اسماعیلیان امروزه به عنوان اقلیت های مذهبی در بیش از سی کشور در آسیا، خاورمیانه، آفریقا، اروپا و آمریکای شمالی پراکنده شده اند آنها که چندین میلیون نفر را تشکیل می دهند، همچنین از نظر گروه های قومی و سنت های ادبی متنوع هستند و به زبان های مختلفی صحبت می کنند تاریخ نگاری اسماعیلیان و ادراکات خارج از جامعه اسماعیلی در زمان های پیش از مدرن، هم در محیط های مسلمان و هم مسیحی، مسیر جذابی را طی کرده اند در طول تاریخ طولانی، خود اسماعیلیان به طور مداوم با مجموعه ای از افسانه ها و اسطوره ها درباره ی آموزه ها اعمالشان به نادرستی معرفی شده اند این وضعیت عمدتا به این دلیل بود که تا قرن بیستم اسماعیلیان تقریبا به طور انحصاری بر اساس شواهد جمع آوری شده یا حتی ساختگی توسط مخالفانشان مورد مطالعه و ارزیابی قرار می گرفتند به عنوان جناح سیاسی فعال ترین شاخه اسلام شیعه با یک برنامه ی دینی سیاسی که هدف آن براندازی عباسیان و بازگرداندن خلافت به یک خط از امامان علوی، بود اسماعیلیان از اوایل خصومت دستگاه سنی را که رهبری اکثریت مسلمانان را بر عهده داشت برانگیختند با تاسیس خلافت فاطمی در سال ۲۹۷ هجری ۹۰۹ میلادی که توسط امام خلیفه اسماعیلی اداره می شد چالش احتمالی اسماعیلیان برای نظام سنی، مستقر به واقعیت پیوست پس از آن، عباسیان و علمای سنی یک کمپین تبلیغاتی ضد اسماعیلی رسمی راه اندازی کردند هدف کلی این کمپین طولانی مدت، ادبی بدنام کردن جنبش اسماعیلی از مبدا آن بود تا اسماعیلیان به راحتی به عنوان ملحدان، بدعت گذاران یا منحرفان از راه درست دینی محکوم شوند به ویژه مناظره گران