فضا به مثابه شخصیت؛ تبیین کارکردهای معنایی مکان در سینمای دراماتیک دهه شصت ایران (مطالعه موردی: فیلم مادر و اجاره نشین ها)

چکیده مقاله

مفهوم «حس مکان» به مثابه کیفیتی زیسته و ادراک شده، می تواند در تحلیل فضامندی آثار سینمایی، به ویژه در سینمای دراماتیک، ابزاری معناساز و تفسیرپذیر فراهم آورد این مقاله با رویکردی پدیدارشناسانه و با تکیه بر آرای نظریه پردازانی چون کریستین نوربرگ شولتز، به تبیین کارکردهای معنادار مکان در دو فیلم شاخص از سینمای ایران در دهه شصت می پردازد: «مادر» اثر علی حاتمی و «اجاره نشین ها» اثر داریوش مهرجویی انتخاب این دو فیلم بر اساس تفاوت ژانری و ساختاری، اما اشتراک در محوریت خانه و فضا به عنوان عناصر مرکزی روایت صورت گرفته است پرسش بنیادین این پژوهش آن است که: سنجش روابط انسان با مکان به واسطه ی درک فرم بندی فضایی دهه شصت هجری شمسی ایران چگونه در سینمای ملودرام نمود یافته است؟ که برای پاسخ به این پرسش، تحلیل تطبیقی دو فیلم مذکور با تمرکز بر شش مولفه حس مکان که شامل: هویت مکان، حس تعلق، خاطره مندی، روابط انسانی، سازمان فضایی و ادراک معنایی فضا می باشند انجام شده است یافته های پژوهش نشان می دهد که در «مادر»، مکان واجد بار فرهنگی و شخصیت مند است، در حالی که در «اجاره نشین ها»، مکان نمودی از بحران اجتماعی و فروپاشی نظم جمعی دارد که نشان دهنده تفاوت های بنیادین در نوع مواجهه با مکان، و تاثیر آن بر ساختار دراماتیک فیلم است این دوگانگی، تصویری پیچیده از نسبت انسان با فضا در دهه شصت ارائه داده و این مطالعه نشان می دهد که مکان در سینمای دراماتیک دهه شصت، نه صرفا بستر رخدادها، بلکه کنش گری فعال در ساخت روایت و انتقال معناست؛ و فهم آن، دریچه ای به سوی تفسیر لایه های فرهنگی، اجتماعی و روان شناختی آثار سینمایی باز می کند

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

مریم رضایی

پژوهشیار دکتری تخصصی، گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران

جمال الدین سهیلی

دانشیار، گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران

مریم ارمغان

استادیار، گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران

�ضایی، مریم و سهیلی، جمال الدین و ارمغان، مریم،1404،فضا به مثابه شخصیت؛ تبیین کارکردهای معنایی مکان در سینمای دراماتیک دهه شصت ایران (مطالعه موردی: فیلم مادر و اجاره نشین ها)،سومین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرساز�

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات سومین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی30 آبان 1404