مقایسه دایره حسبه در قوانین اسلامی با شهرداری امروز

چکیده مقاله

اصطلاح حسبه در فقه شیعه و سنی کاربرد فراوانی دارد در اصطلاح متاخرین شیعه، این واژه بیشتر هنگام بحث از مبنای حکومت، ولایت و جواز تصرف استعمال می شود؛ اما در فقه اهل سنت، در بنا، اجزاء و تشکیلات حکومت بکار می رود محتسب، یا کسی که ولایت حسبه در حکومت را بر عهده دارد، در شعر و ادب پارسی نیز واژه ای معروف و مانوس است نقطه مشترک در همه کاربردهای حسبه، ارتباط مستقیمی است که با ولایت و نظام حکومت دارد نهاد حسبه یکی از اساسی ترین نهادهای حکومتی شهری پیش از دور ان آغاز فعالیتهای نوین شهرداری در ایران و یکی از بخشهای تشکیلات قضائی حکومت مسلمانان بوده است در آغاز وظیفه اصلی این سازمان که در راس آن محتسب قرار داشت نظارت و رسیدگی به امور بازار و بازاریان بود اما با گذشت زمان وظایف این نهاد به سرعت گسترش یافت و نظارت بر عبور و مرور و ساخت و ساز و همچنین مراقبت از رفتارهای اخلاقی و و شرعی شهروندان را نیز در برگرفت هر چند در آن دوره از تاریخ ایران، نظام اداره شهری مبتنی بر محوریت حکومتهای محلی بوده اما نظام عملکردی و نظارتی آن یکپارچه بوده و تفرقی در اجرا و نظارت بر امور دینی اخلاقی، اجتماعی اقتصادی و قضائی انتظامی وجود نداشته است به سخن دیگر وظایف نظارت و اجرا در این عرصه ها به عهده نهاد حسبه بوده است و مقایسه وظایف نهاد حسبه و مدیریت شهری در ایران از آن جهت که می تواند عرصه های جدیدی را فراروی مدیریت نوین شهری قرار دهد حائز اهمیت خواهد بود پژوهش پیش رو پس از ترکیب نتایج تحقیقات پیشین در رابطه با وظایف نهاد حسبه و مقایسه آن با فعالیتهای شهرداری امروز با استفاده از روش فراترکیب انجام شده است که نشان می دهد وظایف اصلی نهاد حسبه مشتمل بر نظارت بر امور قضائی انتظامی، دینی اخلاقی و اجتماعی اقتصادی بوده است که د ر مقایسه با وظایف مدیریت شهری می توان بعدی با مضمون « بعد فرهنگی » به حوزه های عملکردی آن افزود و وظیفه نظارت بر مسائل فرهنگی اخلاقی را بر عهده آن نهاد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

هادی علی اکبری

کارشناس ارشد فقه و حقوق مسئول امور اداری و حقوقی شهرداری مشهد

یاسر فیض محمدی

کارشناس برق قدرت کارشناس فضای سبز منطقه ۳ شهرداری مشهد

آیدا مباشری

دانشجوی دکتری عمران مسئول امور پیگیری معاونت هاو سازمان های شهرداری مشهد

�کبری، هادی علی و محمدی، یاسر فیض و مباشری، آیدا،1403،مقایسه دایره حسبه در قوانین اسلامی با شهرداری امروز،یازدهمین همایش بین المللی مدیریت، حسابداری و اقتصاد در توسعه پایدار،مشهد

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات یازدهمین همایش بین المللی مدیریت، حسابداری و اقتصاد در توسعه پایدار1 اسفند 1403 · مشهد