بازاندیشی مفهوم بزهکار خطرناک در پرتو نظریه های نوین جرم شناسی انتقادی

چکیده مقاله

مفهوم بزهکار خطرناک از دیرباز یکی از نقاط کانونی پیوند میان حقوق کیفری و دانش جرم شناسی بوده و در نظام حقوقی ایران نیز همواره نقشی تعیین کننده در توجیه مداخلات کیفری فراتر از پاسخ به فعل مجرمانه ایفا کرده است این مفهوم در ماده ۱ قانون اقدامات تامینی مصوب ۱۳۳۹ به صراحت بر پایه «وضعیت خطرناک» مرتکب تعریف شد و مبنای مداخله کیفری را از تقصیر عینی به ارزیابی شخصیت و احتمال تکرار جرم انتقال داد هدف این پژوهش، بازاندیشی انتقادی این مفهوم در پرتو نظریه های نوین جرم شناسی انتقادی و بررسی نحوه تداوم و دگردیسی آن در قوانین کیفری پس از تصویب قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ است روش پژوهش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای و مرور نظام مند منابع حقوقی، جرم شناختی و متون قانونی مرتبط است یافته ها نشان می دهد که اگرچه قانون گذار در قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ از به کارگیری صریح عنوان بزهکار خطرناک اجتناب کرده، اما این مفهوم در قالب نهادهایی نظیر مجازات های تکمیلی موضوع ماده ۲۳ و آثار تبعی محکومیت کیفری مندرج در ماده ۲۵، به صورت ضمنی و پراکنده بازتولید شده است افزون بر این، ماده ۲۱۷ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ با پذیرش «بیم ارتکاب مجدد جرم» به عنوان مبنای صدور قرار تامین، منطق ارزیابی خطر را به مرحله پیش از صدور حکم تسری داده و بدین سان، مفهوم خطرناکی را در ساختار دادرسی نهادینه کرده است تحلیل حقوقی این مقررات در پرتو ماده ۱ قانون احترام به آزادی های مشروع و حفظ حقوق شهروندی مصوب ۱۳۸۳ نشان می دهد که نظام کیفری، از طریق سازوکارهای قانونی ظاهرا خنثی، ظرفیت گسترده ای برای اعمال کنترل مبتنی بر پیش بینی رفتار فراهم ساخته است نتیجه گیری کلی پژوهش حاکی از آن است که بزهکار خطرناک در حقوق کیفری معاصر ایران نه یک مفهوم منسوخ، بلکه برساخته ای حقوقی با کارکردی بازتعریف شده است که فهم آن بدون بهره گیری از رهیافت های انتقادی جرم شناسی، ناقص و تقلیل یافته خواهد بود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

محمد درستی

دانشجوی دکترای حقوق کیفری و جرم شناسی، گروه علمی حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

�رستی، محمد،1404،بازاندیشی مفهوم بزهکار خطرناک در پرتو نظریه های نوین جرم شناسی انتقادی،یازدهمین کنفرانس بین المللی فقه، حقوق ، وکالت و علوم اجتماعی در افق ایران ۱۴۰۴،مشهد

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات یازدهمین کنفرانس بین المللی فقه، حقوق ، وکالت و علوم اجتماعی در افق ایران ۱۴۰۴19 آبان 1404 · مشهد