مسئولیت مدنی و کیفری هوش مصنوعی در اقتصاد دیجیتال: به سوی چارچوبی تقنینی برای ایران

چکیده مقاله

تحولات پرشتاب اقتصاد دیجیتال و نفوذ روزافزون سامانه های هوش مصنوعی، ابعاد نوینی از مسئولیت مدنی و کیفری را پیش روی نظام های حقوقی قرار داده است در ایران قوانین سنتی از جمله قانون مسئولیت مدنی ۱۳۳۹ و قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ ظرفیت پاسخگویی به خسارات پیچیده ناشی از تصمیم گیری الگوریتمی و جرایم نوظهور دیجیتال را ندارند این مقاله با بهره گیری از مبانی فقه امامیه قواعد ، اتلاف، تسبیب و لاضرر و تطبیق با اسناد بین المللی همچون AI Act اتحادیه اروپا و AI Liability Directive الگویی سه لایه برای تنظیم مسئولیت در حوزه هوش مصنوعی ارائه می کند: مسئولیت مطلق عرضه کنندگان سامانه های پرخطر، مسئولیت مبتنی بر تقصیر سنگین بهره برداران حرفه ای و مسئولیت کیفری اشخاص حقیقی و حقوقی افزون بر این، ابزارهای تکمیلی چون بیمه اجباری مسئولیت مدنی، صندوق ملی جبران خسارت و الزام به شفافیت و نگهداری ادله پیشنهاد شده است همچنین ایجاد سازمان تنظیم گری هوش مصنوعی به عنوان نهاد تخصصی برای صدور مجوز، نظارت و رسیدگی اولیه از ارکان اصلی الگوی پیشنهادی است مطالعات موردی در زمینه بانکداری، بازار سرمایه، سلامت دیجیتال و خودروهای خودران نشان می دهد که این چارچوب توانایی پوشش دهی موثر خسارات، پیشگیری از بی اعتمادی اجتماعی و حمایت از نوآوری ایمن را دارد نتیجه پژوهش آن است که بدون اصلاح بنیادین قوانین و تاسیس نهاد تنظیم گر، عدالت قضایی و توسعه پایدار اقتصاد دیجیتال در ایران تحقق نخواهد یافت الگوی ارائه شده ضمن بومی سازی مفاهیم بین المللی می تواند الگویی راهبردی برای قانون گذاران، نهادهای قضایی و مجریان سیاست گذاری باشد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

صدرا رحمتی

دانشجوی کارشناسی ارشد گروه حقوق، خصوصی واحد شهرضا دانشگاه آزاد اسلامی شهرضا ایران

�حمتی، صدرا،1404،مسئولیت مدنی و کیفری هوش مصنوعی در اقتصاد دیجیتال: به سوی چارچوبی تقنینی برای ایران،اولین همایش بین المللی و سومین همایش ملی حقوق خصوصی نوین با محوریت کسب و کار و اقتصاد دیجیتال،خمینی شهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین همایش بین المللی و سومین همایش ملی حقوق خصوصی نوین با محوریت کسب و کار و اقتصاد دیجیتال21 آبان 1404 · خمینی شهر