چکیده مقاله
پژوهش حاضر در پی تلفیق قابلیت های فنی هوش مصنوعی توضیح پذیر XAI با مبانی راهبردی «جهاد تبیین» است تا ابزاری شفاف برای روشن سازی تصمیم های سامانه های هوشمند، خنثی سازی شبهات و تقویت تاب آوری شناختی جامعه فراهم آورد این مطالعه با رویکرد مسئله محور، دو چالش اساسی معاصر را مدنظر قرار داده است : نخست، ماهیت «جعبه سیاه» سامانه های هوش مصنوعی؛ و دوم، تهدید جنگ شناختی از طریق انتشار اخبار جعلی و تحریف اطلاعات روش پژوهش، کیفی تلفیقی و کاربردی توسعه ای است داده ها از طریق مرور نظام مند ادبیات، تحلیل تماتیک بیانات مقام رهبری در بازه زمانی ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ و انجام ۱۰ مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان گردآوری شده اند تحلیل داده ها با بهره گیری از روش تحلیل تماتیک بازتابی و طراحی مدل سه لایه پویا صورت گرفته است نتایج پژوهش منجر به ارائه یک مدل مفهومی سه لایه شده است : ۱ لایه بنیادین «جهاد تبیین» شامل رسالت تبیین، شیوه های موثر صراحت، استدلال، مخاطب شناسی و محتوای اصیل دینی؛ ۲ لایه میانی «هوش مصنوعی توضیح پذیر» شامل قابلیت های فنی اخلاقی شفافیت، قابلیت توضیح، کنترل سوگیری و الزامات فنی پایگاه دانش بومی، سامانه های ضدسوگیری ؛ ۳ لایه بیرونی عملیاتی شامل رویکرد انسان محور، زیرساخت بومی و نظام مدیریت و ارزیابی مبتنی بر شاخص ها و چرخه بازخورد موتور تبدیل ارزش به فناوری، با هدف ترجمه مفاهیم جهاد تبیین به الزامات هوش مصنوعی توضیح پذیر، در کنار حاکمیت ترکیبی فقهی فنی و چرخه حیات بازخوردمحور، مدل جهاد تبیین را از یک مفهوم انتزاعی به سامانه ای عملیاتی، ارزش محور، پویا، بومی و قابل دفاع تبدیل می کند این مدل، چارچوبی موثر برای مقابله با جنگ شناختی و توسعه هوش مصنوعی مسئولیت پذیر در گفتمان اسلامی ارائه می دهد
کلیدواژهها
نویسندگان
شیوه ارجاع
�لیاسی، محمد،1404،طراحی مدل مفهومی هوش مصنوعی XAI با رویکرد جهاد تبیین،اولین همایش علوم اسلامی و انسانی دیجیتال،قم
ارائهشده در
مجموعه مقالات اولین همایش علوم اسلامی و انسانی دیجیتال17 مهر 1404 · قم