ارزیابی حقوقی شروط تحمیلی در قراردادهای بانکی و امکان تنظیم الگوی قرارداد عادلانه

چکیده مقاله

قراردادهای بانکی به عنوان ابزار اصلی تنظیم روابط میان بانک ها و مشتریان عمدتا در قالب قراردادهای الحاقی ارائه می شوند که در آنها مشتریان توان مذاکره یا تغییر شروط را ندارند این وضعیت منجر به ظهور شروط تحمیلی می شود که از نظر حقوقی می تواند موجب نقض اصول عدالت قراردادی شود اصولی مانند آزادی، اراده، انصاف و منع سوءاستفاده از موقعیت برتر چارچوب هایی را برای ارزیابی صحت و عادلانه بودن این شروط فراهم می کنند بررسی های انجام شده نشان می دهد که در نظام حقوقی ایران علیرغم وجود ابزارهایی همچون ماده ۱۰ و ۹۷۵ قانون مدنی و قوانین خاصی مانند قانون حمایت از حقوق مصرف کننده همچنان ضعف هایی در شناسایی و مقابله با شروط تحمیلی در قراردادهای بانکی وجود دارد بر این اساس می توان گفت شروط تحمیلی در قراردادهای بانکی به عنوان یکی از چالش های مهم در نظام حقوقی و اقتصادی می باشد که تاثیر قابل توجهی بر عدالت قراردادی و تعادل در روابط حقوقی میان بانک ها و مشتریان دارند این شروط که اغلب در قالب قراردادهای الحاقی و بدون امکان مذاکره به طرف ضعیف تر مشتری تحمیل می شوند، می توانند با اصول بنیادین عدالت همچون انصاف، تعادل تعهدات و رعایت حقوق اساسی طرفین در تضاد باشند در این مقاله به بررسی حقوقی این شروط از منظر اصول عدالت قراردادی پرداخته شده و ابعاد مختلف آن مورد تحلیل قرار گرفته است مطالعه حاضر نشان می دهد که شروط تحمیلی در مواردی می توانند منجر به نقض تعادل قراردادی شوند و در نتیجه حقوق مشتریان را تحت تاثیر منفی قرار دهند اصولی مانند آزادی اراده، تعادل منافع و انصاف که از اساسی ترین مبانی عدالت قراردادی هستند، غالبا در این نوع قراردادها نادیده گرفته می شوند این امر نه تنها باعث کاهش اعتماد عمومی به نظام بانکی می شود بلکه می تواند مشکلات حقوقی نظیر بطلان یا تعدیل قراردادها را نیز در پی داشته باشد در این پژوهش ضمن تبیین مفهوم شروط تحمیلی و تحلیل مصادیق آن در قراردادهای بانکی، قوانین و رویه های حقوقی داخلی و بین المللی مرتبط با این موضوع مورد بررسی قرار گرفته است، همچنین راهکارهایی برای افزایش انطباق قراردادهای بانکی با اصول عدالت قراردادی ارائه شده است نتایج نشان می دهد که تصویب مقرراتی برای شفافیت بیشتر، نظارت موثر بر تنظیم قراردادهای بانکی و تقویت حق مشتریان در مذاکره می تواند به کاهش تاثیر منفی شروط تحمیلی و افزایش عدالت در این حوزه منجر شود این تحقیق، با تاکید بر اهمیت بازنگری در نظام حقوقی قراردادهای بانکی به دنبال فراهم سازی بستری عادلانه تر برای طرفین قرارداد است و به سیاست گذاران و نهادهای نظارتی پیشنهاد می دهد که با تصویب و اجرای مقررات کارآمد از تضییع حقوق مشتریان جلوگیری کنند

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

سیده فاطمه هاشمی

استادیار دانشکده حقوق دانشگاه ادیان و مذاهب قم

محمد مظفری

دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم

مهدی سوار

دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد، همدان

هاشمی، سیده فاطمه و مظفری، محمد و سوار، مهدی،1404،ارزیابی حقوقی شروط تحمیلی در قراردادهای بانکی و امکان تنظیم الگوی قرارداد عادلانه،نهمین کنفرانس بین المللی مطالعات اجتماعی، حقوق و فرهنگ عامه،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات نهمین کنفرانس بین المللی مطالعات اجتماعی، حقوق و فرهنگ عامه31 شهریور 1404 · تهران