بررسی جایگاه و حقوق اقلیتهای دینی و مذهبی در فقه اسلامی و مقایسه آن با استانداردهای بین المللی حقوق بشر

چکیده مقاله

تعدد و تنوع ادیان و مذاهب همواره یکی از اساسی ترین ویژگیهای جوامع انسانی بوده است که زمینه ساز ظهور پدیده اقلیتهای دینی و مذهبی شده است این اقلیت ها نقش مهمی در تاریخ تمدن ها و فرهنگ ها ایفا نموده و همزیستی آنان با اکثریت همواره نیازمند توجه به حقوق و آزادی های بنیادین است حقوق اقلیتهای دینی و مذهبی نه تنها یکی از برجسته ترین دغدغه های فقه اسلامی است بلکه در اسناد مهم بین المللی حقوق بشر نیز به عنوان شاخص توسعه یافتگی حقوقی و اجتماعی کشورها تلقی می شود با این وجود تفاوت های قابل ملاحظه ای میان دیدگاه فقه اسلامی درباره حقوق اقلیت های دینی و استانداردهای بین المللی حقوق بشر وجود دارد که بررسی تطبیقی آنها می تواند راهگشای ارتقاء وضعیت حقوقی این گروه های اجتماعی باشد هدف اصلی پژوهش حاضر، تحلیل و ارزیابی جایگاه و حقوق اقلیتهای دینی و مذهبی در فقه اسلامی و مقایسه آن با استانداردهای بین المللی حقوق بشر است تا از این رهگذر فرصت ها، چالش ها و راهکارهای تقویت حقوق اقلیت ها در جوامع اسلامی شناسایی گردد روش پژوهش به صورت توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای، بررسی متون فقهی، اسناد بین المللی و تحلیل تطبیقی است یافته های پژوهش نشان می دهد که فقه اسلامی با طرح نهادهایی چون «عقد ذمه» و توصیه به رعایت عدالت و حرمت خون و مال اقلیت ها زمینه های مهمی برای همزیستی مسالمت آمیز ادیان فراهم کرده است، هرچند محدودیت هایی نظیر پرداخت جزیه، محدودیت در تبلیغ دین و تصدی برخی مناصب در قیاس با اصول برابری مطلق و حذف تبعیض در اسناد بین المللی مطرح است همچنین اسناد بین المللی همانند اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق حقوق مدنی و سیاسی بر حق آزادی دین و مذهب، برابری کامل و عدم تبعیض تاکید داشته و دولت ها را ملزم به حمایت عملیاتی از حقوق اقلیت ها دانسته اند پژوهش حاضر نتیجه می گیرد که اگرچه اختلافات مفهومی و اجرایی بین فقه اسلامی و نظام حقوق بشر بین المللی وجود دارد اما ظرفیت برای تعامل، اصلاح و نزدیک سازی این دو نظام به نفع ارتقاء وضعیت اقلیت های دینی در جوامع اسلامی قابل توجه است تحقق این هدف مستلزم اجتهاد پویا، گفت وگوهای بین ادیانی و توسعه آموزش حقوق بشر مذهبی است

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

فاطمه کیان پور

کارشناسی رشته حقوق واحد مرودشت دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران

نجمه دارنجانی شیرازی

دکترای حقوق گرایش خصوصی واحد یاسوج دانشگاه آزاد اسلامی یاسوج ایران مدرس دانشگاه آزاد

کیان پور، فاطمه و دارنجانی شیرازی، نجمه،1404،بررسی جایگاه و حقوق اقلیتهای دینی و مذهبی در فقه اسلامی و مقایسه آن با استانداردهای بین المللی حقوق بشر،نهمین کنفرانس بین المللی مطالعات اجتماعی، حقوق و فرهنگ عامه،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات نهمین کنفرانس بین المللی مطالعات اجتماعی، حقوق و فرهنگ عامه31 شهریور 1404 · تهران