چکیده مقاله
بررسی پیشرفت صنعت داروسازی جهانی که وابستگی به مواد اولیه با منشا مشکوک یا حرام را افزایش داده، مسلمانان را با چالشی فقهی و اخلاقی مواجه کرده است چگونه میان وجوب شرعی حفظ جان و قاعده ایمانی «اجتناب از حرام» تعادل ایجاد شود؟ این پژوهش با روش کتابخانه ای تحلیلی به بررسی این مسئله پرداخته است در بعد فقهی، یافته ها نشان می دهد اصل اولیه حرمت استفاده از این داروهاست؛ اما قواعد ثانویه ای مانند قاعده اضطرار بر پایه آیه ۱۷۳ بقره و قاعده تزاحم در شرایط خاص جواز مصرف را فراهم می آورند این جواز مشروط به تحقق ضرورت قطعی مانند خطر جانی، عدم دسترسی به جایگزین حلال و محدودیت مصرف به حداقل مقدار لازم است فقها میان داروهای ذاتا حرام، جایز تنها در اضطرار، مشکوک تابع احتیاط یا اباحه و نجس با احتمال تطبیق نظریه استحاله تفکیک قائل شده اند در عرصه اخلاقی پژوهش یک «تعارض اخلاقی واقعی» بین نجات جان و پایبندی به احکام الهی شناسایی کرده و برای حل آن رویکردهایی مانند ترجیح اهم بر مهم، اولویت حفظ نفس و حداقل سازی رذیلت را پیشنهاد می دهد این تحلیل مسئولیت های اخلاقی متمایزی را برمی شمارد؛ بیمار مسئول جستجوی جایگزین و حفظ نیت درمان، پزشک متعهد به اخذ «رضایت آگاهانه» کامل با افشای همه اطلاعات و نظام سلامت و تولیدکنندگان دارای تکلیف جمعی برای سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه جهت تامین جایگزین های حلال هستند در نتیجه اگرچه فقه با ابزارهایی چون اضطرار، راه حل های اضطراری منضبط ارائه می دهد، این جواز از منظر اخلاقی همواره بار خود را دارد و باید راهکاری موقت تلقی شود جامعه اسلامی موظف است با تلاش برای تحقق استقلال دارویی حلال هم زمان سلامت جسمی و آرامش روانی معنوی بیماران را تامین نماید
کلیدواژهها
نویسندگان
آزیتا جانی
دانشجوی دکتری تخصصی فقه و مبانی حقوق اسلامی واحد رامهرمز دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران
سید محمد حسین میری
دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان ایران
شیوه ارجاع
�انی، آزیتا و میری، سید محمد حسین،1404،بررسی فقهی و اخلاقی در مورد استفاده از داروهای حرام یا مشکوک،دوازدهمین کنفرانس بین المللی علوم اسلامی، پژوهش های دینی و حقوق،تهران
ارائهشده در
مجموعه مقالات دوازدهمین کنفرانس بین المللی علوم اسلامی، پژوهش های دینی و حقوق16 اسفند 1404 · تهران