تحلیل معناشناختی «هدایت» در قرآن با تکیه بر روایات تفسیری از هدایت تشریعی تا هدایت تکوینی

چکیده مقاله

پژوهش حاضر با رویکرد معناشناسی واژگانی دلالتهای واژه «هدایت» و مشتقات آن را در قرآن کریم بازکاوی می کند و ساحت های معنایی این مفهوم را در بستر آیات قرآنی صورت بندی می نماید مسئله اصلی تحقیق، تبیین امکان طبقه بندی کاربردهای مفهوم «هدایت» و نیز توضیح نسبت آن با اختیار انسان و مفهوم «اضلال» بر پایه شواهد متنی است هدف پژوهش استخراج مولفه های معنایی مفهوم «هدایت» در پیکره آیات منتخب و ارائه الگویی دو ساحتی از هدایت تشریعی و هدایت تکوینی با بهره گیری از شاهدهای روایی تفسیری است روش تحقیق کیفی و از نوع بنیادی با رویکرد توصیفی تحلیلی است و داده ها به شیوه اسنادی گردآوری شده است فرایند تحلیل در سه گام انجام گرفته و شامل تحلیل واژگانی و صرفی نحوی مشتقات واژه «هدایت»، تحلیل درون متنی بر اساس روابط هم نشینی و تقابل های معنایی و در نهایت استفاده از روایات تفسیری به عنوان شاهد روایی برای تثبیت یا تحدید دلالت هاست یافته ها نشان می دهد «هدایت» در قرآن مفهومی شبکه ای و چندساحتی است که در سطح تشریعی عمدتا برای راهنمایی و اتمام حجت و در سطح تکوینی بر افاضه توفیق و جهت گیری درونی دلالت دارد همچنین «اضلال» در پیوند با زیغ و اعراض قابل تبیین است و در چارچوب رابطه ای قانونمند میان کنش انسانی و پیامدهای معنوی آن معنا می یابد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

الهام نعمتی

دانش آموخته علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران، تهران، ایران

نعمتی، الهام،1404،تحلیل معناشناختی «هدایت» در قرآن با تکیه بر روایات تفسیری از هدایت تشریعی تا هدایت تکوینی،دوازدهمین کنفرانس بین المللی علوم اسلامی، پژوهش های دینی و حقوق،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دوازدهمین کنفرانس بین المللی علوم اسلامی، پژوهش های دینی و حقوق16 اسفند 1404 · تهران