بررسی فقهی و حقوقی در مورد پیوند اعضا و تجارت اعضای بدن

چکیده مقاله

هدف از این تحقیق بررسی فقهی و حقوقی پیوند اعضا و تجارت اعضای بدن در جوامع اسلامی بوده است پیوند اعضا به عنوان یک دستاورد پزشکی نجات بخش با چالش های عمیق، فقهی، اخلاقی و حقوقی در جوامع اسلامی روبرو است این پژوهش به تحلیل نظام مند مبانی مشروعیت پیوند اعضا، دیدگاه های فقهی درباره تجارت اعضا و تطبیق قوانین کشورهای اسلامی با موازین شرعی می پردازد این تحقیق با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد تطبیقی به بررسی و تحلیل منابع کتابخانه ای شامل متون فقهی امامیه و اهل سنت، قوانین موضوعه کشورهای اسلامی ایران، مصر، عربستان سعودی و مالزی ، اسناد بین المللی و پژوهش های معاصر می پردازد یافته های حاصل از تحقیق نشان داده است که در حوزه فقهی، مشروعیت پیوند اعضا بر مبنای حفظ نفس و قاعده اضطرار و با شروطی چون رضایت آگاهانه و عدم خطر جانی برای دهنده نزد فقهای مذاهب اسلامی مورد پذیرش قرار گرفته است در مقابل اکثریت قاطع فقها به دلیل عدم مالیت شرعی عضو انسان و لزوم حفظ کرامت انسانی، خرید و فروش اعضا را حرام می دانند تنها رویکرد اقلیتی امکان جبران خسارات مالی تنظیم شده و نه قیمت گذاری عضو را مطرح کرده است در حوزه حقوقی قوانین کشورهای اسلامی در ممنوعیت تجارت اعضا هم نظرند اما در شیوه ی تنظیم پیوند اعضا تفاوت دارند ایران با الهام از فقه امامیه پیشرفته ترین نظام قانونی و اجرایی مبتنی بر اهدای داوطلبانه و نظارت دولتی را ایجاد کرده است در نهایت برای پاسخ به نیاز پزشکی و پیشگیری از سوء استفاده مدل ترکیبی سه ضلعی الف فرهنگ سازی دینی برای نهادینه کردن اهدای عضو، ب تقویت نظام تنظیم گری دولتی عادلانه و ج طراحی مشوق های غیر نقدی اخلاق محور پیشنهاد می شود و فناوری های جدیدی مانند پیوند اعضای حیوانات و استفاده از سلول های بنیادی نیازمند اجتهاد پویای فقهی با تکیه بر قواعدی مانند اهم و مهم و قانون گذاری پیش بینانه در حقوق هستند نتیجه گیری نهایی نشان می دهد که فقه اسلامی با تکیه بر اصول کلان خود، ظرفیت پاسخگویی به چالش های پزشکی معاصر را دارد موفقیت یک نظام پیوند اعضای اخلاق محور در جوامع اسلامی در گرو ترکیب خردمندانه سه رکن است: توسعه فرهنگی مبتنی بر ارزش های ایثارگرانه، ساختار حقوقی شفاف و عادلانه و اجتهاد فقهی پویا که هم زمان مصلحت نجات جان بیماران و حفظ کرامت ذاتی انسان را تامین کند

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

آزیتا جانی

دانشجوی دکتری تخصصی فقه و مبانی حقوق اسلامی واحد رامهرمز دانشگاه آزاد اسلامی رامهرمز، ایران

سید محمد حسین میری

دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ایران

�انی، آزیتا و میری، سید محمد حسین،1404،بررسی فقهی و حقوقی در مورد پیوند اعضا و تجارت اعضای بدن،دوازدهمین کنفرانس بین المللی علوم اسلامی، پژوهش های دینی و حقوق،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دوازدهمین کنفرانس بین المللی علوم اسلامی، پژوهش های دینی و حقوق16 اسفند 1404 · تهران