چکیده مقاله
مقاله حاضر به تحلیل ماهیت ایقاع به عنوان سبب تعهد عام در اندیشه دکتر ناصر کاتوزیان می پردازد و با بهره گیری از رویکرد وضع محور تعهد ظرفیت های نظری و عملی اعمال حقوقی یک جانبه در ایجاد التزام را مورد واکاوی قرار می دهد در ابتدا مبانی نظری تعهدات حقوقی و تمایز میان تعهد و الزام بر اساس تفکیک کاتوزیان بررسی شده و اهمیت تعریف تعهد به عنوان وضع حقوقی استقرار یافته ذمه در مقایسه با تعریف رابطه محور سنتی، روشن گردیده است سپس تحلیل مبنایی ایقاع به عنوان عمل حقوقی مولد تعهد ارائه می شود و نقش اراده یک جانبه و مشروعیت قانونی در تبدیل ایقاع به تعهد الزام آور تبیین می گردد؛ بدین معنا که اراده انشایی فرد، در صورت شناسایی و مشروعیت بخشی، قانون قادر است آثار تعهدآور ایجاد کند در ادامه، بر اساس تصریحات دکتر کاتوزیان در خصوص اسناد در وجه حامل و جعل ماهیت ایقاع به عنوان سبب تعهد عام مورد واکاوی قرار می گیرد و تمایز میان تعهدات ارادی و الزامات قانونی مورد توجه قرار می گیرد نقد و ارزیابی نظریه کاتوزیان نشان می دهد که هر چند انسجام تحلیلی و مفهومی بالایی دارد اما عدم تصریح صریح به عام بودن سببیت ایقاع، موجب برداشت های محافظه کارانه شده است؛ با این حال مبانی نظری وی، زمینه توسعه و بازتعریف منابع تعهد در حقوق مدنی ایران را فراهم می سازد نتیجه گیری مقاله حاکی از آن است که ایقاع از منظر کاتوزیان بالقوه قابلیت آن را دارد که به عنوان سبب عام تعهد شناسایی شود و پذیرش این رویکرد، ضمن همسویی با تحلیل وضع محور تعهد می تواند به تکامل نظریه عمومی تعهدات، انسجام نظام حقوقی و ارتقای پیش بینی پذیری حقوقی در ایران کمک نماید این مقاله با تلفیق تحلیل مفهومی، بررسی مستندات قانونی و نقد محقق، افق های پژوهشی و کاربردی جدیدی برای حقوقدانان، قانون گذاران و قضات در حوزه تعهدات و ایقاع ها ترسیم می کند
کلیدواژه‌ها
نویسندگان
فریده عسکری
دانشجوی دکتری حقوق، خصوصی دانشگاه آزاد شیراز
زهره فرخی
استادیار دانشکده حقوق و علوم انسانی، دانشگاه آزاد شیراز
شیوه ارجاع
�سکری، فریده و فرخی، زهره،1404،تحلیل ماهیت ایقاع به عنوان سبب تعهد عام در اندیشه دکتر ناصر کاتوزیان،دوازدهمین کنفرانس بین المللی علوم اسلامی، پژوهش های دینی و حقوق،تهران
ارائه‌شده در
مجموعه مقالات دوازدهمین کنفرانس بین المللی علوم اسلامی، پژوهش های دینی و حقوق16 اسفند 1404 · تهران