سیمای خودانگاره قرآن در امثال قرآن (بررسی و سنخ شناسی با تکیه بر تناسب آیات و مخاطب های اجتماعی بر اساس تفسیر المیزان)

چکیده مقاله

خودانگاره قرآن یعنی گفتمان قرآن درباره خودش به منزله یکی از ویژگی های اصلی و اساسی متن قرآن است که طی دو دهه اخیر به یکی از کانون ها و گرایش های نوین در مطالعات قرآنی هزاره سوم تبدیل شده است معتبرترین، مهم ترین و ارزشمندترین روش شناخت قرآن از طریق خود قرآن بوده است امثال قرآنی از جمله معارف بلند و ارجمند قرآنی است علم امثال القرآن یکی از بزرگ ترین و شکوه مندترین علوم قرآن کریم است تمثیلات قرآنی از مولفه های اصلی در بیان مفاهیم قرآنی و از نمونه های اعجاز بیانی قرآن نیز خوانده می شوند که هدف از بیان آنها ساده سازی معارف معقول و سنگین به سطح مطالب محسوس است تا مردم عادی آن را درک کنند امثال قرآنی به منزله ابزار فهم خودانگاره قرآن هستند پژوهش دریافت که آیات امثال قرآن قابل سنخ شناسی در دو بخش عمومی و اختصاصی بوده اند؛ ابعاد مختلف خودانگاره قرآن با تکیه بر ۲۰ آیه بخش عمومی امثال قرآن استخراج شد و همچنین جامعیت قرآن در آن آیات بررسی شد پس از مرور و بررسی سه منبع علی اصغر حکمت، ناصر مکارم شیرازی و جعفر سبحانی، تعداد ۶۰ مثل در ۳۴ سوره مربوط به آیات اختصاصی امثال قرآنی شمارش و از بین آنها دو مثل قرآنی درباره موضوع قرآن و یک مثل به جامعیت قرآن شناسایی شد همچنین موضوع معرفی خداوند به مثابه فاعل ضرب المثل قرآنی به منزله خودانگاره قرآن مورد بررسی قرار گرفت بیشترین امثال قرآنی در سوره بقره ۱۱ مثل و ۱۸ درصد گزارش شده و بر این اساس هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی سیمای خودانگاره قرآن در امثال قرآنی با تکیه بر سوره بقره به منزله اولین سوره مدنی خواهد بود آیات امثال قرآنی سوره بقره در دو بخش بررسی و سنخ شناسی شده اند؛ یک مثال گویای کلیات اصول و مبانی امثال قرآنی ارزیابی شده که مخاطب اجتماعی آن عموم بشر بوده است مثال مذکور حاوی نکاتی بنیادین در حوزه خودانگاره قرآن شامل پنج عنوان: اصالت الهی و وحی بودن امثال قرآن، ماهیت تربیتی و هدایت گری امثال، قرآن ماهیت روشنگری و تبیین حقایق در اسلوب مثل قرآنی، قرآن به منزله ظرف و تجسم عینی امثال حکیمانه ذات باریتعالی و دو واکنش ایمان و کفر در قبال امثال قرآنی بوده است مابقی ۱۰ مثال قرآنی سوره بقره بر اساس چهار مخاطب اجتماعی مسلمانان ۶ مثل ، منافقین ۲ مثل ، کفار و یهودیان هر کدام ۱ مثل به تبیین بخشی از حقایق، ایمان، کفر نفاق و یهود پرداخته شده است نهایتا پژوهش دریافت که سوره بقره حاوی مجموعه کامل آموزه ها، تعالیم و معارف قرآنی در حوزه امثال قرآنی با تکیه بر دو بخش تعدد امثال ۱۱ مثل و تنوع موضوعات تصریف امثال قرآنی براساس چهار مخاطب اجتماعی بوده و به گونه ای خاص تمامی آنها معرف خودانگاره قرآن هستند

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

محمدعلی زکی

دانشیار بازنشسته جامعه شناسی دانشگاه امام حسین ع

�کی، محمدعلی،1404،سیمای خودانگاره قرآن در امثال قرآن (بررسی و سنخ شناسی با تکیه بر تناسب آیات و مخاطب های اجتماعی بر اساس تفسیر المیزان)،دوازدهمین کنفرانس بین المللی علوم اسلامی، پژوهش های دینی و حقوق،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دوازدهمین کنفرانس بین المللی علوم اسلامی، پژوهش های دینی و حقوق16 اسفند 1404 · تهران