بررسی فقهی - حقوقی شرایط عدم استحقاق نفقه در نکاح دائم با تاکید بر فقه امامیه و قانون مدنی ایران

چکیده مقاله

نفقه به عنوان یکی از مهمترین آثار مالی نکاح دائم در منظومه حقوق خانواده اسلامی و نظام حقوقی ایران جایگاهی بنیادین دارد و تامین آن از تکالیف مسلم زوج در قبال زوجه محسوب می شود با این حال استحقاق زوجه نسبت به نفقه، در فقه امامیه و قانون مدنی ایران امری مطلق و غیر مشروط تلقی نشده و تحقق آن منوط به وجود شرایطی خاص به ویژه التزام زوجه به ایفای وظایف زوجیت و تحقق مفهوم تمکین است از همین رو شناسایی دقیق شرایط عدم استحقاق نفقه و تبیین مبانی فقهی و حقوقی آن، از جمله مسائل اساسی و چالش برانگیز در حوزه فقه خانواده و حقوق مدنی به شمار می آید بر پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی تطبیقی و با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی درصدد بررسی و تبیین شرایط عدم استحقاق نفقه در نکاح دائم با تاکید فقه امامیه و مقررات قانون مدنی ایران است در این راستا ابتدا با مراجعه به منابع اصیل فقه امامیه از جمله آیات قرآن کریم، روایات معصومین ع و آرای فقهای برجسته امامیه، مبانی شرعی استحقاق نفقه و ارتباط آن با تمکین زوجه مورد واکاوی قرار گرفته و سپس مفهوم «نشوز» به عنوان مهمترین عامل سقوط نفقه از حیث ماهیت، قلمرو و آثار فقهی تحلیل شده است در ادامه مقررات قانون مدنی ایران به ویژه مواد ۱۱۰۶، ۱۱۰۷ و ۱۱۰۸ با رویکردی انتقادی بررسی و میزان انطباق یا افتراق آنها با مبانی فقه امامیه مورد ارزیابی قرار گرفته است یافته های پژوهش نشان می دهد که در فقه امامیه عدم استحقاق نفقه صرفا در فرض تحقق نشوز به معنای خاص و در صورت فقدان عذر شرعی برای عدم تمکین قابل تحقق است و فقها با نگاهی مضیق و استثنایی به سقوط نفقه نگریسته اند در مقابل هرچند قانون مدنی ایران در کلیت خود مبتنی بر مبانی فقه امامیه تنظیم شده است اما ابهام در مفاهیمی همچون «وظایف زوجیت» و «مانع مشروع»، زمینه ساز برداشت های موسع در رویه قضایی شده و در برخی موارد به توسعه قلمرو عدم استحقاق نفقه فراتر از چارچوب فقهی انجامیده است بر این اساس پژوهش حاضر بر ضرورت بازخوانی فقهی مفهوم تمکین و نشوز و ارائه تفسیری منطبق با روح فقه امامیه در نظام حقوقی ایران تاکید می نماید و تبیین دقیق شرایط عدم استحقاق نفقه را شرط اساسی تحقق تعادل میان حقوق مالی زوجه و اختیارات زوج در نکاح دائم می داند

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

زینب رنجبر آقامیرلو

دانشجوی کارشناسی ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی

زینب رنجبر آقامیرلو

دانشجوی کارشناسی ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی

�نجبر آقامیرلو، زینب،1405،بررسی فقهی - حقوقی شرایط عدم استحقاق نفقه در نکاح دائم با تاکید بر فقه امامیه و قانون مدنی ایران،دوازدهمین کنفرانس بین المللی فق ، حقوق، وکالت و علوم اجتماعی در افق ایران ۱۴۰۴،مشهد

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دوازدهمین کنفرانس بین المللی فق ، حقوق، وکالت و علوم اجتماعی در افق ایران ۱۴۰۴20 خرداد 1405 · مشهد