بررسی ادبیات اعتراض وزهد فلسفی بین ناصر خسرو (فارسی)و ابو علاء المعری (عربی)

چکیده مقاله

پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی قالب دوبیتی در ادبیات فارسی و عربی و تحلیل مضامین اعتراض و زهد فلسفی در اشعار دو شاعر برجسته این دو فرهنگ، یعنی ناصر خسرو قبادیانی شاعر فارسی گوی سده پنجم هجری و ابو العلاء معری شاعر عرب سده چهارم و پنجم هجری انجام شد دوبیتی به عنوان یکی از اصیل ترین و مردمی ترین قالب های شعری فارسی، ریشه در ترانه های محلی و فهلویات دارد و بعدها به شکل رباعی در ادبیات عربی نیز راه یافت شفیعی کدکنی، ۱۳۹۵ ناصر خسرو و ابو العلاء معری، دو شاعر هم عصر با فاصله زمانی حدود نیم قرن هستند که هر دو در دوران پرفراز و نشیب سیاسی، دینی و فرهنگی زندگی می کردند؛ یکی در ایران عصر غزنوی و سلجوقی و دیگری در شامات تحت خلافت فاطمیان و عباسیان زرین کوب، ۱۳۹۰ هر دو شاعر به دلیل نگاه نقادانه به جامعه، دین و قدرت حاکم، به عنوان چهره های شاخص «ادبیات اعتراض» شناخته می شوند همچنین، زهد آنان از نوع «زهد فلسفی» است؛ نه به معنای کناره گیری صرف از دنیا، بلکه به معنای نفی تعلقات دنیوی، نقد ریاکاری دینی و تامل در معنای حقیقی زندگی و مرگ غلامرضایی و حسینی، ۱۳۹۸ این پژوهش با روش تطبیقی مکتب آمریکایی با تاکید بر تحلیل محتوای کیفی و با مطالعه دیوان کامل ناصر خسرو و دیوان «لزوم ما لا یلزم» ابو العلاء معری انجام شد یافته های جدول ها نشان داد که دوبیتی در ادبیات فارسی قالبی مستقل و عامیانه با ریشه های محلی است، در حالی که در ادبیات عربی، رباعی به عنوان قالبی آموخته و شاعرانه از فارسی اقتباس شده است در حوزه مضامین اعتراض، هر دو شاعر به مفاهیم مشترکی مانند: نقد حاکمان ظالم، نکوهش عالمان درباری و ریاکار، افشای فساد دینی و اجتماعی، و بی اعتباری مال و مقام دنیوی اشاره کرده اند، اما زبان اعتراض ناصر خسرو تندتر، مستقیم تر و همراه با طنز گزنده است، در حالی که زبان اعتراض معری تلخ، اندوهگین و همراه با بدبینی فلسفی است در حوزه زهد فلسفی، هر دو شاعر به نفی لذت های دنیوی، پوچی زندگی مادی، مرگ اندیشی و سیر به سوی حقیقت معنوی تاکید دارند، اما ناصر خسرو در نهایت به «جهان آخرت و عدالت الهی» امیدوار است، در حالی که معری به «شر و رنج ذاتی جهان» معتقد است و امیدی به رستگاری ندارد بحث مقاله بر این نکته تاکید دارد که تفاوت جهان بینی دو شاعر اسماعیلی مذهبی در مقابل ندانم گرا و بدبین ریشه در تفاوت تجربه زیسته و رویارویی آنها با دین، سیاست و رنج دارد پیشنهاد می شود تطبیق سایر ابعاد فکری این دو شاعر مانند نگاه به زن، عقل، علم و جهل در پژوهش های مستقل بررسی شود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

عبدالمحمد طرفی مولا

کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه آزاد اسلامی ،واحد آبادان

�رفی مولا، عبدالمحمد،1404،بررسی ادبیات اعتراض وزهد فلسفی بین ناصر خسرو (فارسی)و ابو علاء المعری (عربی)،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش15 بهمن 1404 · ارومیه