بررسی تطبیقی اراده و ماهیت آن در نظام حقوقی ایران و فرانسه

چکیده مقاله

نهاد «اراده» به عنوان سنگ بنای ایجاد تعهدات و به ویژه در شکل گیری عقود، همواره محور اصلی مباحث حقوق خصوصی بوده است مقاله حاضر با روشی توصیفی تحلیلی و با رویکردی تطبیقی، به واکاوی مفهوم، جایگاه، حدود و ظهور اراده فردی در دو نظام حقوقی رومی ژرمن می پردازد در حقوق ایران که ریشه در فقه امامیه دارد، اگرچه حاکمیت اراده در قالب قاعده «الناس مسلطون علی اموالهم» و «اقرار العقلاء علی انفسهم» به رسمیت شناخته شده، اما این حاکمیت در چارچوب احکام شرعی و نظم عمومی محدود می شود در مقابل، حقوق فرانسه به عنوان خاستگاه مکتب اصالت اراده، در اصول اولیه خود، اراده آزاد افراد را منبع اصلی ایجاد تعهد می داند، چنانچه ماده ۱۱۰۱ قانون مدنی فرانسه عقد را توافق دو یا چند اراده برای ایجاد، انتقال، اصلاح یا انقضای تعهد تعریف می کند این پژوهش نشان می دهد که علی رغم تفاوت در مبانی فلسفی و دینی، هر دو نظام در تحولات اخیر به سمت تعدیل اصل حاکمیت مطلق اراده و توازن بخشیدن بین آزادی قراردادی و نظم عمومی، انصاف و حمایت از طرف ضعیف قرارداد حرکت کرده اند در حقوق ایران، نظریه «قاعده حسن نیت» و «نظریه تعسف در استفاده از حق» و در حقوق فرانسه، ظهور مفاهیمی مانند «نظریه پیشامد» و تعمیق مسئولیت پیشقراردادی، جلوه هایی از این تعدیل هستند این مقاله در نهایت به این نتیجه می رسد که ماهیت اراده در هر دو نظام، از «امری قدسی و مطلق» به سمت «عاملی اجتماعی و مسئول» در حال تحول است، اگرچه سرعت و ابزارهای این تحول در دو نظام متفاوت است

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

سوسن شیرازی

دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران

سید مهدی احمدی

استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران

سید عسگری حسینی مقدم

استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران

�یرازی، سوسن و احمدی، سید مهدی و حسینی مقدم، سید عسگری،1404،بررسی تطبیقی اراده و ماهیت آن در نظام حقوقی ایران و فرانسه،بیست و سومین کنفرانس بین المللی حقوق و علوم قضای�

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات بیست و سومین کنفرانس بین المللی حقوق و علوم قضایی17 بهمن 1404 · مسجد سلیمان