تحلیل آثار آمارگرایی قضایی بر کیفیت آراء و اطاله دادرسی؛ مطالعه ای بر افزایش تقاضاهای اعاده دادرسی موضوع ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری و راهکارهای کاهش ورودی پرونده ها

چکیده مقاله

اطاله دادرسی یکی از مهم ترین چالش های نظام عدالت قضایی ایران است که آثار اقتصادی، اجتماعی و حقوقی گسترده ای بر جای می گذارد در سال های اخیر، سیاست های مدیریتی قوه قضائیه با هدف مقابله با تراکم پرونده ها و افزایش بهره وری، بر شاخص های کمی نظیر تعداد پرونده های مختومه و کاهش موجودی شعب متمرکز شده است این رویکرد که می توان از آن با عنوان «آمارگرایی قضایی» یاد کرد، هرچند در سطح مدیریتی به عنوان ابزار ارزیابی عملکرد و تخصیص منابع معرفی می شود، اما در عمل پیامدهایی ناخواسته و بعضا معکوس ایجاد کرده است پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و با بهره گیری از قوانین، آرای قضایی، نظریات مشورتی و تحلیل رویه عملی محاکم، به بررسی رابطه میان آمارگرایی، کاهش کیفیت رسیدگی و افزایش ورودی پرونده ها پرداخته است یافته های تحقیق نشان می دهد غلبه شاخص های کمی بر نظام ارزیابی قضات، در مواردی به صدور آرای شتاب زده، کم استدلال و مبتنی بر ملاحظات شکلی انجامیده و همین امر احتمال نقض آراء در مراحل بالاتر را افزایش داده است بازگشت مکرر پرونده ها به چرخه رسیدگی، نه تنها از حجم کار محاکم نمی کاهد، بلکه به تشدید اطاله دادرسی منجر می شود یکی از نمودهای عینی این پدیده، افزایش درخواست های اعاده دادرسی موضوع ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری است؛ نهادی استثنایی که فلسفه آن جبران اشتباهات فاحش قضایی است، اما استفاده فزاینده از آن، به انباشت پرونده ها در دیوان عالی کشور و طولانی تر شدن فرآیند قطعیت احکام انجامیده است تحلیل یک نمونه پرونده که منجر به نقض رای قطعی در دیوان عالی کشور و اصلاح حکم در دادگاه هم عرض گردید، موید آن است که بی توجهی به الزامات قانونی از جمله مقررات مربوط به تعیین حداقل مجازات و مجازات های جایگزین حبس می تواند نتیجه فشارهای آماری و شتاب در رسیدگی باشد بدین ترتیب، آمارگرایی در صورت فقدان شاخص های کیفی مکمل، به چرخه ای معیوب میان کاهش کیفیت، افزایش اعتراضات، نقض آراء و بازتولید اطاله دادرسی می انجامد پژوهش حاضر با تاکید بر ضرورت گذار از «کمیت محوری» به «کیفیت محوری»، پیشنهاد می کند نظام ارزیابی عملکرد قضات بر پایه تلفیق شاخص های کمی و کیفی بازطراحی شود، سازوکارهای جایگزین حل اختلاف تقویت گردد، آموزش های تخصصی و حین خدمت توسعه یابد و شاخص های آماری به طور مستمر مورد پایش و اصلاح قرار گیرد تحقق عدالت کارآمد مستلزم ایجاد توازن میان سرعت و دقت در رسیدگی است؛ توازنی که بدون بازنگری در رویکردهای آماری حاکم بر مدیریت قضایی حاصل نخواهد شد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

سید مهدی موسوی

مقاله تحلیل آثار آمارگرایی قضایی بر کیفیت آراء و اطاله دادرسی؛ مطالعه ای بر افزایش تقاضاهای اعاده دادرسی موضوع ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری و راهکارهای کاهش ورودی پرونده ها

موسوی، سیدمهدی،1404،تحلیل آثار آمارگرایی قضایی بر کیفیت آراء و اطاله دادرسی؛ مطالعه ای بر افزایش تقاضاهای اعاده دادرسی موضوع ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری و راهکارهای کاهش ورودی پرونده ها،بیست و سومین کنفرانس بین المللی حقوق و علوم قضای�

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات بیست و سومین کنفرانس بین المللی حقوق و علوم قضایی17 بهمن 1404 · مسجد سلیمان