تحول مفهومی حق و عدالت در تاریخ حقوق (تحلیلی تاریخی–نظری بر شکل گیری و کارکردهای نظم حقوقی)

چکیده مقاله

مفهوم «حق» از بنیادی ترین و محوری ترین مفاهیم حقوقی است که همواره با عدالت و نظم حقوقی در تعامل بوده است این مفهوم در طول تاریخ، بسته به ساختارهای اجتماعی، سیاسی و نهادی هر دوره، معنای متفاوتی یافته و کارکردهای آن دچار تحول شده است پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی–تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای معتبر، سعی دارد سیر تحول مفهومی حق و نسبت آن با عدالت را در بستر تاریخ حقوق تبیین کند یافته ها نشان می دهند که در مراحل اولیه تاریخ حقوق، حق مبتنی بر اصول طبیعی و الهی تعریف می شد و عدالت به عنوان فضیلتی اخلاقی، معیار هماهنگی رفتار انسان با نظم برتر تلقی می گردید با گسترش جوامع و ظهور دولت های متمرکز، نیاز به قواعد الزام آور و نهادهای رسمی موجب شد حق به مفهومی نهادی و قانونی تبدیل شود و عدالت نیز از فضیلتی اخلاقی به سازوکاری حقوقی و نهادی ارتقا یابد در حقوق مدرن و معاصر، حق به عنوان رکن بنیادین نظم حقوقی مطرح شده و عدالت در قالب سازوکارهای قضایی و نهادهای بین المللی تحقق می یابد؛ بدین ترتیب، رابطه میان فرد، جامعه و دولت تغییر یافته و نقش نهادها و ساختارهای قدرت در تضمین و تحقق حقوق و عدالت برجسته می شود این تحلیل نشان می دهد که فهم حقوق مدرن بدون درک سیر تحول تاریخی حق و عدالت ناقص است و می تواند به برداشت های ساده انگارانه منجر شود پژوهش حاضر علاوه بر تبیین نظری تحول مفهومی حق و عدالت، پیامدهای عملی و علمی آن را برای تحلیل حقوق معاصر، سیاست گذاری و بازاندیشی نهادهای حقوقی مورد توجه قرار می دهد و نشان می دهد که تحلیل ترکیبی تاریخی–نهادی می تواند ابزار قدرتمندی برای بررسی پیچیدگی های نظم حقوقی مدرن باشد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

عرفان محمدپور

دانشجوی کارشناسی حقوق، موسسه آموزش عالی سناباد گلبهار

فاطمه فیض عارفی

دانشجوی کارشناسی حقوق، موسسه آموزش عالی سناباد گلبهار

محمدپور، عرفان و فیض عارفی، فاطمه،1404،تحول مفهومی حق و عدالت در تاریخ حقوق (تحلیلی تاریخی–نظری بر شکل گیری و کارکردهای نظم حقوقی)،بیست و سومین کنفرانس بین المللی حقوق و علوم قضای�

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات بیست و سومین کنفرانس بین المللی حقوق و علوم قضایی17 بهمن 1404 · مسجد سلیمان