بررسی کارکرد قید در زبان فارسی با تحلیل درس (قاضی بست)«تاریخ بیهقی»

چکیده مقاله

قید به عنوان یکی از عناصر کلیدی و در عین حال منعطف در نظام نحوی زبان فارسی، نقشی چندلایه در ساختار، معناپردازی و گفتمان ایفا می کند پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی به واکاوی جایگاه و کارکردهای قید در زبان فارسی پرداخته و به طور خاص با تمرکز بر بخش «قاضی بست» از تاریخ بیهقی، تفاوت ها و شباهت های آن را با زبان فارسی معاصر بررسی می کند چارچوب نظری مقاله مبتنی بر رویکردهای دستور سنتی، زبان شناسی زایشی، شناختی و نقش گرا است که در آن قید به مثابه سازه ای وابسته اما معنابخش تحلیل شده است در این مقاله، انواع قید از نظر معنایی زمان، مکان، حالت، سبب، شرط، تاکید، نفی، مقدار و ساختاری ساده، مشتق، مرکب، گروه قیدی معرفی می شوند و جایگاه آزاد آن در جمله از منظر نحوی و سبک شناختی بررسی می گردد قیدها علاوه بر توصیف زمان و مکان و چگونگی فعل، بر تمرکز اطلاعاتی، ساخت روایی و حتی نگرش گوینده تاثیر می گذارند تحلیل نحوی معنایی قیدها در ساختارهای زبان فارسی و مقایسه آن با زبان انگلیسی، آزادی بیشتر فارسی در جایگاه نحوی و تنوع معنایی قیدها را نشان می دهد تحلیل کاربرد قید در متن «قاضی بست» حاکی از آن است که بیهقی با بهره گیری از قیدهای متنوع، توانسته است روایت تاریخی را دقیق تر، زنده تر و پرظرافت تر ارائه دهد در این متن، قیدها نه تنها اطلاعات زمانی و مکانی را منتقل می کنند، بلکه ابزارهایی موثر در بازتاب ذهنیت شخصیت ها، فضاسازی، و ساخت بلاغی اند قیدهای حالت و شیوه در این نثر نقشی محوری در شخصیت پردازی و بازتاب عواطف و نگرش راوی دارند از منظر سبک شناسی، استفاده ی بیهقی از قید در جملات بلند و تو در تو، نشانه ای از مهارت نحوی و هنری او در سازمان دهی معناست قید در این بافت نه فقط عنصر نحوی، بلکه سازه ای معنایی و بلاغی است که به انسجام، ریتم و لحن روایت کمک می کند مقایسه با فارسی معاصر نشان می دهد که کارکرد بلاغی و سبکی قید در متون کلاسیک پررنگ تر بوده و امروزه تا حدی کمرنگ شده است در مجموع، نتایج مقاله بیانگر آن است که قید در زبان فارسی عنصری چندسویه و چندمنظوره است که نقشی بنیادین در نحو، معناشناسی، روایت پردازی و سبک دارد بررسی دقیق آن مستلزم نگرشی میان رشته ای و همه جانبه است که جنبه های نحوی، معنایی، کاربردی و بلاغی را هم زمان در نظر گیرد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

زینب سادات کروژده

دانشجوی ترم چهار آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان،تهران،تهران، ایران: Zizisadat۱۱۸@gmail com

لیلا آقایان

دانشجوی ترم چهار آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان،تهران،تهران، ایران: leilaaghayan۷۵۱@gmail com

سارا نوروزی

دانشجوی ترم چهار آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان،تهران،تهران، ایران: norouzisara۸۳۲@gmail com

�ادات کروژده، زینب و آقایان، لیلا و نوروزی، سارا،1403،بررسی کارکرد قید در زبان فارسی با تحلیل درس (قاضی بست)«تاریخ بیهقی»،اولین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش وپرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش وپرورش30 دی 1403 · ارومیه