تاریخ پنهان شهرها: زندگی روزمره مردم در بازارها و کاروانسراهای ایران صفوی

چکیده مقاله

پژوهش حاضر با هدف تحلیل زندگی روزمره مردم در ایران صفوی، تمرکز ویژه ای بر بازارها و کاروانسراها دارد این مطالعه بر اساس بررسی منابع تاریخی، اسناد مکاتبات، سفرنامه ها و متون ادبی صورت گرفته است یافته های پژوهش نشان می دهد که بازارها و کاروانسراها نه تنها مراکز اقتصادی، بلکه محورهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی شهرها بودند بازارهای ایران صفوی، با شبکه ای منسجم از راسته ها و حجره ها، نقش اصلی در تامین نیازهای روزمره مردم، جریان کالاها و ایجاد ارتباط میان اقشار مختلف ایفا می کردند کاروانسراها نیز، علاوه بر تامین اقامت و امنیت تجار، محل تبادل اطلاعات، فرهنگ و آداب اجتماعی بودند تحلیل این فضاها نشان می دهد که ساختار اجتماعی، رفتار اقتصادی و روابط میان افراد به طور مستقیم با سازماندهی فیزیکی و اجتماعی بازارها و کاروانسراها مرتبط بود این پژوهش همچنین نشان می دهد که قواعد و رسوم موجود در این فضاها، شیوه های تجارت، قراردادها، تعاملات میان صاحبان کسب و کار و مصرف کنندگان را شکل می داد علاوه بر این، بازارها و کاروانسراها مکان های تبادل فرهنگی و انتقال دانش و مهارت های هنری نیز بودند و در توسعه اقتصادی و فرهنگی شهرها نقش بسزایی داشتند بررسی زندگی روزمره مردم در بازارها و کاروانسراها نشان می دهد که تقسیم کار، نقش صنوف و شبکه های حمایتی میان افراد، بنیان های اقتصادی و اجتماعی را تثبیت می کرد روابط میان استادکاران، شاگردان و کسبه، نظام اجتماعی متعادل و در عین حال پویا ایجاد می کرد که هم رفاه اقتصادی و هم انسجام اجتماعی را تضمین می نمود یافته ها نشان می دهند که بازارها و کاروانسراها در ایران صفوی، نه تنها محل مبادله کالا، بلکه مراکز تبادل اطلاعات، آموزش مهارت ها و شکل دهی به هویت شهری و فرهنگی مردم بودند تحلیل تاریخی نشان می دهد که این فضاها، الگوهای رفتاری و اقتصادی خاصی ایجاد کردند که با زمان و مکان منطبق بود رفتارهای تجاری، آداب معاشرت، شیوه های پرداخت و تعامل با مسافران و تجار خارجی، همگی نشان دهنده پیچیدگی و سازمان دهی دقیق این فضاها بود علاوه بر آن، قوانین حکومتی، نظارت شهری و دستورالعمل های صنفی، نظم و امنیت بازارها و کاروانسراها را تضمین می کرد و نقش مهمی در ثبات اقتصادی و اجتماعی داشت یکی از نتایج کلیدی پژوهش آن است که بازارها و کاروانسراها، انعکاسی از زندگی روزمره مردم و ساختار قدرت شهری بودند فعالیت های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در این فضاها با سیاست های حکومتی و شرایط اقتصادی کشور پیوند داشت این پژوهش نشان می دهد که بررسی زندگی روزمره مردم در بازارها و کاروانسراها می تواند شناخت عمیق تری از تعاملات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در ایران صفوی ارائه دهد علاوه بر این، پژوهش بر اهمیت مطالعه تاریخ پنهان شهرها تاکید دارد تاریخ رسمی، بیشتر بر سیاست، حکومت و جنگ ها متمرکز است، در حالی که تحلیل فضاهای روزمره، ابعاد فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی مردم را روشن می سازد این مطالعه نشان می دهد که زندگی روزمره، شبکه های اجتماعی و الگوهای رفتاری در بازارها و کاروانسراها، بخش جدایی ناپذیر تاریخ شهری ایران صفوی بودند و فهم این فضاها، مکمل درک تاریخ رسمی است بر اساس یافته ها، بازارها و کاروانسراها مراکز پویای تعاملات انسانی بودند که نقش کلیدی در شکل دهی به هویت شهری و توسعه اقتصادی داشتند شبکه های صنفی، الگوهای مشارکت اجتماعی، قواعد و رسوم حاکم بر فعالیت ها، نشان دهنده ساختار منسجم جامعه شهری صفوی و انعکاس قدرت اجتماعی مردم در فضاهای عمومی بود مطالعه این فضاها نشان می دهد که زندگی روزمره مردم، رفتار اقتصادی و تعاملات اجتماعی، نه تنها تحت تاثیر حکومت و سیاست رسمی، بلکه متاثر از قواعد نانوشته و رفتارهای جمعی در بازارها و کاروانسراها بود پژوهش حاضر نشان می دهد که بازارها و کاروانسراها به عنوان مکان های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، نقش کلیدی در ثبات شهری، آموزش مهارت ها، انتقال فرهنگ و شکل دهی به روابط انسانی ایفا کردند این یافته ها می توانند درک عمیق تری از زندگی روزمره مردم، ساختارهای اجتماعی و توسعه اقتصادی در ایران صفوی ارائه دهند و اهمیت تاریخ پنهان شهرها را برجسته کنند

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

مریم شفیعی

دانش آموخته ی کارشناسی تاریخ از دانشگاه آزاد اسلامی شوشتر

�فیعی، مریم،1403،تاریخ پنهان شهرها: زندگی روزمره مردم در بازارها و کاروانسراهای ایران صفوی،اولین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش وپرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش وپرورش30 دی 1403 · ارومیه