بازنمایی شهادت در ادبیات دفاع مقدس: تحلیل فرهنگی-تاریخی

چکیده مقاله

ادبیات دفاع مقدس، به مثابه یکی از برجسته ترین ژانرهای ادبی معاصر ایران، حامل مفاهیم و ارزش هایی است که عمیقا در بستر فرهنگی، دینی و تاریخی جامعه ایرانی ریشه دارد یکی از مولفه های محوری این ژانر، مفهوم شهادت است؛ مفهومی که نه تنها برآمده از آموزه های دینی و تاریخی شیعه است، بلکه در خلال جنگ ایران و عراق، با معنا و بار فرهنگی تازه ای بازتولید شد در این مقاله، بازنمایی شهادت در متون ادبیات دفاع مقدس از منظر فرهنگی تاریخی بررسی می شود تا نشان داده شود که چگونه این مفهوم در دل ساختارهای گفتمانی و روایت های ادبی شکل گرفته و تداوم یافته است تحلیل های این پژوهش مبتنی بر نمونه هایی از آثار نثر و نظم ادبیات دفاع مقدس است که در آن ها تجربه شهادت، مرگ، فداکاری و معنابخشی به رنج و ایثار بازتاب یافته است بررسی صورت گرفته نشان می دهد که شهادت در این آثار، نه به عنوان یک پایان، بلکه به مثابه نوعی آغاز، رهایی و تحقق معنویت تصویر می شود این بازنمایی از یک سو ریشه در سنت عاشورایی شیعه دارد، و از سوی دیگر، در چارچوب سیاست های فرهنگی و رسانه ای دهه شصت بازتولید و تثبیت شده است مفهوم شهادت در این متون، از طریق عناصر ادبی چون استعاره، روایت های حماسی، اسطوره سازی و بینامتنیت با متون دینی و تاریخی، بازآفرینی می شود همچنین، نقش جنسیت، طبقه اجتماعی و هویت ملی در بازنمایی این مفهوم بررسی شده تا روشن شود که چگونه این ادبیات، مخاطب خود را به مشارکت در نوعی گفتمان مقاومت و فداکاری فرا می خواند تحلیل فرهنگی تاریخی این متون نشان می دهد که شهادت، نه صرفا تجربه ای فردی، بلکه رویدادی اجتماعی فرهنگی است که نقش کلیدی در بازتعریف ارزش های جمعی ایفا کرده است این مفهوم، از طریق ادبیات، به حافظه تاریخی ملت پیوند می خورد و در شکل گیری هویت پساجنگی جامعه ایرانی نقشی تعیین کننده دارد نتایج این پژوهش می تواند در تحلیل تطبیقی ادبیات جنگ در دیگر فرهنگ ها نیز سودمند باشد، به ویژه در بررسی نحوه معنا بخشی به مرگ و ایثار در بسترهای فرهنگی متفاوت

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

سیده صدیقه رضوی

دانشجوی کارشناسی ارشد الهیات، گرایش قرآن و حدیث، دانشگاه فرهنگیان، مرکز آموزش عالی شهید باهنر تهران

�ضوی، سیده صدیقه،1404،بازنمایی شهادت در ادبیات دفاع مقدس: تحلیل فرهنگی-تاریخی،بیست و دومین کنفرانس بین المللی مطالعات زبان، ادبیات، فرهنگ و تاریخ،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات بیست و دومین کنفرانس بین المللی مطالعات زبان، ادبیات، فرهنگ و تاریخ24 مرداد 1404 · تهران