چکیده مقاله
گسترش هوش مصنوعی مولد، رابطه سنتی میان نویسنده، متن و مخاطب را با تغییراتی اساسی مواجه کرده است در الگوی کلاسیک ادبی، مخاطب عمدتا با متنی مواجه می شد که حاصل تجربه، تخیل و انتخاب های زیبایی شناختی یک نویسنده بود؛ اما فناوری های مولد امکان تعامل مستقیم مخاطب با فرایند تولید و بازآفرینی متن را فراهم کرده اند در این وضعیت، خواننده می تواند از جایگاه دریافت کننده صرف فاصله گرفته و در فرایند شکل گیری، تغییر و تفسیر متن نیز مشارکت کند پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر این تحول بر تجربه خوانش ادبی و تبیین پیامدهای فرهنگی آن برای رابطه انسان با متن انجام شده است این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل اسنادی و مفهومی انجام گرفت و مطالعات مرتبط با ادبیات دیجیتال، فرهنگ مشارکتی، هوش مصنوعی مولد و نظریه های خوانش و دریافت ادبی مورد بررسی قرار گرفت تحلیل یافته ها نشان داد که ابزارهای هوش مصنوعی می توانند فرایند مواجهه با متن را از یک تجربه خطی و نسبتا ثابت به تجربه ای تعاملی و قابل تغییر تبدیل کنند مخاطب می تواند یک ایده را در قالب های زبانی مختلف بازآفرینی کند، روایت را تغییر دهد، پایان های متفاوت پیشنهاد کند، درباره سبک و زبان متن پرسش کند و از طریق گفت وگو با سامانه هوشمند، برداشت خود از اثر را گسترش دهد این قابلیت ها می توانند مشارکت مخاطب در فرایند ادبی و امکان تجربه گری در خوانش و تولید متن را افزایش دهند در عین حال، این تحول فرهنگی با چالش هایی نیز همراه است سهولت تولید و بازنویسی محتوا ممکن است مرز میان خواندن عمیق و مصرف سریع متن را کمرنگ کند و در صورت استفاده بدون رویکرد انتقادی، مخاطب را به پذیرش پیشنهادهای الگوریتمی عادت دهد همچنین، وابستگی بیش از اندازه به پیشنهادهای ماشینی می تواند استقلال سلیقه، تخیل و قضاوت ادبی فرد را تحت تاثیر قرار دهد بنابراین، مسئله اصلی در مواجهه با هوش مصنوعی، پذیرش یا رد مطلق آن نیست، بلکه چگونگی شکل دادن به رابطه ای آگاهانه و انتقادی میان مخاطب، فناوری و اثر ادبی است نتایج پژوهش نشان می دهد هوش مصنوعی می تواند مفهوم مخاطب ادبی را از «خواننده متن» به «مشارکت کننده در فرایند معناپردازی» نزدیک کند ازاین رو، آموزش سواد ادبی دیجیتال، تقویت توانایی نقد خروجی های هوش مصنوعی و حفظ جایگاه تجربه انسانی در تفسیر و ارزش گذاری آثار، از الزامات فرهنگی عصر جدید به شمار می رود آینده ادبیات می تواند نه صرفا عرصه رقابت انسان و ماشین، بلکه میدان شکل گیری گونه ای تازه از هم آفرینی باشد؛ مشروط بر آنکه اختیار و قضاوت نهایی همچنان در اختیار انسان باقی بماند
کلیدواژهها
نویسندگان
شیما مستقیمی
دبیر رسمی آموزش و پرورش
شیوه ارجاع
مستقیمی، شیما،1405،از خواندن تا هم آفرینی؛ بازتعریف تجربه ادبی در مواجهه انسان با هوش مصنوعی،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر
ارائهشده در
مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم26 اردیبهشت 1405 · بوشهر