چکیده مقاله
عصر سلجوقی قرون ۵ و ۶ هجری قمری یکی از دوره های برجسته در تاریخ فقه و اندیشه اسلامی به شمار می رود که در آن بستر مناسبی برای تدوین، تبیین و تثبیت آموزه های دینی و اجتماعی فراهم شد در این میان، جایگاه زن در جامعه و چگونگی بازنمایی او در متون فقهی و اخلاقی، به ویژه در آثار برجسته ای چون احیاء علوم الدین و کیمیای سعادت اثر امام محمد غزالی، اهمیت ویژه ای می یابد این پژوهش با تمرکز بر دیدگاه های غزالی، می کوشد تا نقش و جایگاه زن را در سه بعد همسر، مادر و دختر بررسی کرده و نسبت آن را با مسئولیت های خانوادگی، دینی و اجتماعی تحلیل کند غزالی با رویکردی اخلاق محور، زن را عنصری بنیادین در ساختار خانواده اسلامی می داند؛ فردی که با ایفای نقش هایی چون حفظ حریم دین، فراهم کردن آرامش درونی خانواده، و تربیت نسل آینده، در شکل گیری و پایداری جامعه دینی نقش آفرین است در آثار او، ویژگی های همسر مطلوب، حقوق و تکالیف متقابل زن و شوهر، و نحوه تعامل با زنان از منظر شرع و اخلاق به تفصیل بیان شده است با این حال، برخی از تعابیر و دیدگاه های غزالی نسبت به زن، حاکی از نوسان میان ارزش گذاری اخلاقی و محدودیت های فقهی است این مطالعه نشان می دهد که اگرچه غزالی با نگاهی محافظه کارانه، نقش زن را در چارچوب خانه و خانواده محدود می سازد، اما هم زمان با تاکید بر کرامت اخلاقی و تاثیرگذاری معنوی زنان، آنان را در حفظ سلامت دین و جامعه شریک می داند از این رو، آثار وی نمونه ای شاخص از نگاه فقهی اخلاقی به زن در عصر سلجوقی به شمار می روند که تلفیقی از حدود شرعی، وظایف اخلاقی و نقش های اجتماعی را در قالبی نظام مند ارائه می کنند نتایج این پژوهش، ضمن تبیین جایگاه زن در متون فقهی سلجوقی، به ویژه در اندیشه های غزالی، زمینه ای برای درک عمیق تر از وضعیت زن در تاریخ اجتماعی اسلام فراهم می آورد و به شکاف ها و قابلیت های موجود در این زمینه می پردازد
کلیدواژه‌ها
نویسندگان
سحر باقری
دانشجوی رشته تاریخ ایران اسلامی
شیوه ارجاع
�اقری، سحر،1404،جایگاه زن در متون فقهی و دینی عصر سلجوقی با تاکید بر احیاء علوم الدین و کیمیای سعادت امام محمد غزالی،بیست و دومین کنفرانس بین المللی مطالعات زبان، ادبیات، فرهنگ و تاریخ،تهران
ارائه‌شده در
مجموعه مقالات بیست و دومین کنفرانس بین المللی مطالعات زبان، ادبیات، فرهنگ و تاریخ24 مرداد 1404 · تهران