چکیده مقاله
این پژوهش با هدف تبیین نقش تلفیق علوم با هنر در شکوفایی خلاقیت دانش آموزان انجام شده است در رویکردهای نوین آموزشی، یادگیری زمانی عمیق، ماندگار و اثربخش می شود که دانش آموز صرفا دریافت کننده اطلاعات نباشد، بلکه در فرآیند کشف، تجربه، آفرینش و بیان مفاهیم مشارکت فعال داشته باشد تلفیق علوم با هنر یکی از راهبردهای موثر برای تحقق این هدف است؛ زیرا از یک سو ماهیت اکتشافی، مسئله محور و تجربه گرای علوم را حفظ می کند و از سوی دیگر با بهره گیری از ظرفیت های تخیل، زیبایی شناسی، بیان نمادین و آفرینشگری هنری، زمینه بروز استعدادها و پرورش تفکر واگرا را فراهم می سازد در چنین بستری، دانش آموزان می توانند مفاهیم علمی را نه فقط از طریق حفظ کردن و بازگویی، بلکه از راه مشاهده، طراحی، ساخت، اجرا، تصویرسازی، داستان پردازی و تولید آثار خلاقانه درک و بازنمایی کنند تلفیق علوم و هنر موجب می شود فرایند یاددهی یادگیری از حالت خطی و قالبی خارج شده و به تجربه ای چندحسی، مشارکتی و معنا دار تبدیل شود هنگامی که دانش آموز برای فهم یک پدیده علمی از نقاشی، نمایش، موسیقی، کاردستی، طراحی مدل، عکاسی یا سایر ابزارهای هنری استفاده می کند، ذهن او درگیر تحلیل، مقایسه، بازآفرینی و ترکیب ایده ها می شود این درگیری فعال ذهنی، یکی از مهم ترین بسترهای شکل گیری خلاقیت است خلاقیت در این معنا، تنها به تولید یک اثر هنری محدود نمی شود، بلکه شامل توانایی دیدن روابط تازه میان مفاهیم، ارائه راه حل های نو برای مسائل، طرح پرسش های بدیع و بازسازی دانش در قالب های جدید است بنابراین، پیوند علوم و هنر، دانش آموز را از مصرف کننده دانش به تولیدکننده معنا و ایده تبدیل می کند از منظر روان شناختی و تربیتی نیز این تلفیق دارای آثار قابل توجهی است فعالیت های تلفیقی میان علوم و هنر، انگیزش درونی دانش آموزان را افزایش می دهد؛ زیرا فرصت انتخاب، تجربه، ابداع و بیان شخصی را برای آنان فراهم می آورد چنین فضایی با کاهش اضطراب یادگیری، افزایش اعتماد به نفس، تقویت حس کفایت و ایجاد لذت از یادگیری همراه است دانش آموز در محیطی که اجازه دارد مفاهیم علمی را به شیوه ای خلاقانه بازنمایی کند، احساس امنیت بیشتری برای آزمون و خطا، طرح ایده های تازه و پذیرش تفاوت های فردی خواهد داشت این شرایط به ویژه برای کودکانی که سبک های یادگیری متفاوتی دارند، بسیار ارزشمند است؛ زیرا تلفیق علوم و هنر، تنها متکی بر توانایی های زبانی و منطقی نیست، بلکه ظرفیت های دیداری، حرکتی، فضایی، موسیقایی و بین فردی را نیز فعال می کند همچنین این رویکرد می تواند به توسعه مهارت های قرن بیست ویکم کمک کند در فرایند فعالیت های هنری علمی، دانش آموزان مهارت هایی همچون حل مسئله، تفکر انتقادی، همکاری گروهی، ارتباط موثر، نوآوری، تصمیم گیری و انعطاف پذیری شناختی را تمرین می کنند برای مثال، طراحی یک مدل هنری از منظومه شمسی، اجرای نمایش درباره چرخه آب، ساخت ماکت از اندام های بدن یا خلق داستان تصویری درباره تغییرات محیط زیست، دانش آموز را هم زمان درگیر فهم علمی، بیان هنری، سازماندهی ذهنی و کار خلاقانه می کند این فعالیت ها نشان می دهند که علم و هنر نه دو حوزه جداگانه، بلکه دو شیوه مکمل برای شناخت جهان و بازنمایی تجربه انسانی هستند یافته های مطالعات تربیتی نیز نشان می دهد کلاس هایی که در آن ها از رویکردهای بین رشته ای و تلفیقی استفاده می شود، معمولا مشارکت بیشتر دانش آموزان، ماندگاری بالاتر یادگیری، علاقه بیشتر به درس و فرصت گسترده تر برای ظهور خلاقیت را به همراه دارند در این میان، نقش معلم بسیار تعیین کننده است معلمی که بتواند محیطی انعطاف پذیر، الهام بخش و غنی از تجربه های متنوع یادگیری طراحی کند، قادر خواهد بود زمینه پیوند میان مفاهیم علمی و بیان هنری را فراهم سازد چنین معلمی از روش های سنتی فاصله گرفته و با استفاده از پروژه محوری، یادگیری اکتشافی، فعالیت های مشارکتی و ارزشیابی های عملکردی، به دانش آموز کمک می کند تا خلاقیت خود را در فرایند یادگیری آشکار سازد در مجموع، تلفیق علوم با هنر رویکردی تحول آفرین در آموزش است که می تواند فضای کلاس را از محیطی مبتنی بر انتقال محفوظات به محیطی پویا، کاوشگر و خلاق تبدیل کند این تلفیق نه تنها موجب درک عمیق تر مفاهیم علمی می شود، بلکه بستر مناسبی برای پرورش تخیل، نوآوری، اعتماد به نفس و توان آفرینندگی دانش آموزان فراهم می آورد از این رو، توجه به برنامه ریزی آموزشی تلفیقی، توانمندسازی معلمان و فراهم سازی امکانات لازم برای اجرای فعالیت های هنری علمی در مدارس، ضرورتی مهم برای شکوفاسازی ظرفیت های خلاق نسل آینده به شمار می آید
کلیدواژهها
نویسندگان
شیوه ارجاع
�ضر قویطاسی، مهرداد و مختاری، حامد و فعال رستگار، سید مسعود و ساجدی، احمد،1405،چگونه تلفیق علوم با هنر خلاقیت دانش آموزان را شکوفا می کند؟،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر
ارائهشده در
مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم26 اردیبهشت 1405 · بوشهر