بررسی سواد رسانه ای معلمان و نقش آن در آموزش ایمن فضای مجازی به دانش آموزان

چکیده مقاله

گسترش شتابان فناوری های ارتباطی و رسانه های دیجیتال، فضای زندگی، یادگیری و ارتباطات اجتماعی کودکان و نوجوانان را با تحولات اساسی مواجه ساخته است دانش آموزان امروزی بخش قابل توجهی از فعالیت های آموزشی، ارتباطی، سرگرمی و اجتماعی خود را در محیط های دیجیتال انجام می دهند و همین امر ضرورت توجه جدی به آموزش شیوه استفاده آگاهانه، مسئولانه و ایمن از فضای مجازی را افزایش داده است در چنین شرایطی، مدرسه و به ویژه معلم، یکی از مهم ترین عوامل شکل دهنده رفتار رسانه ای دانش آموزان محسوب می شود با این حال، ایفای موثر این نقش مستلزم برخورداری معلمان از سطح مطلوبی از سواد رسانه ای و دیجیتال است سواد رسانه ای معلم صرفا به توانایی استفاده فنی از ابزارهای دیجیتال محدود نمی شود، بلکه مجموعه ای از توانایی های شناختی، تحلیلی، انتقادی، اخلاقی، ارتباطی و حفاظتی را شامل می شود که به معلم امکان می دهد پیام های رسانه ای را ارزیابی کند، اعتبار منابع را تشخیص دهد، مخاطرات فضای مجازی را شناسایی کند و دانش آموزان را برای مواجهه مسئولانه با محیط دیجیتال آماده سازد پژوهش حاضر با هدف بررسی سواد رسانه ای معلمان و تبیین نقش آن در آموزش ایمن فضای مجازی به دانش آموزان انجام شده است روش پژوهش، مروری تحلیلی است و با استفاده از مطالعه منابع علمی، پژوهش های داخلی، اسناد آموزشی و آثار مرتبط با سواد رسانه ای، سواد دیجیتال، شایستگی دیجیتال معلمان و امنیت فضای مجازی، ابعاد موضوع بررسی شده است بررسی ادبیات پژوهش نشان می دهد که سواد رسانه ای معلمان از چند مولفه اساسی تشکیل می شود: دسترسی و استفاده صحیح از رسانه ها، تحلیل و ارزیابی پیام ها، تفکر انتقادی، تشخیص اطلاعات نادرست و اخبار جعلی، حفظ حریم خصوصی، امنیت حساب های کاربری، اخلاق و مسئولیت پذیری دیجیتال، ارتباط و مشارکت در محیط های آنلاین و توانایی آموزش این مهارت ها به دانش آموزان پژوهش های داخلی نیز بر ضرورت توسعه شایستگی دیجیتال و رسانه ای معلمان تاکید کرده اند برای نمونه، پژوهش انجام شده درباره معلمان ابتدایی شهر زاهدان، آموزش سواد رسانه ای سایبری را دارای پیامدهایی در زمینه ارتقای توانایی حرفه ای و آموزشی معلمان معرفی کرده است همچنین مطالعات مربوط به شایستگی دیجیتال معلمان نشان داده اند که ایمنی و حفاظت از داده ها، ارتباطات دیجیتال، ایجاد محتوای دیجیتال و آموزش و یادگیری دیجیتال از جمله ابعاد مهم شایستگی حرفه ای معلمان در عصر جدید هستند نتایج تحلیل منابع نشان می دهد که معلم باسواد رسانه ای می تواند از طریق آموزش مهارت هایی مانند انتخاب رمز عبور مناسب، مراقبت از اطلاعات شخصی، تشخیص لینک ها و پیام های مشکوک، ارزیابی اعتبار منابع، رعایت حقوق دیگران، مقابله با قلدری سایبری، مدیریت زمان استفاده از رسانه، تشخیص اخبار جعلی و رفتار مسئولانه در شبکه های اجتماعی، نقش مهمی در کاهش آسیب های فضای مجازی ایفا کند همچنین مشخص شد که آموزش ایمنی دیجیتال زمانی اثربخش تر است که از شکل دستوری و صرفا محدودکننده خارج شود و به سمت توانمندسازی دانش آموز، تفکر انتقادی و تصمیم گیری مستقل حرکت کند در مجموع، می توان گفت ارتقای سواد رسانه ای معلمان یکی از پیش شرط های اساسی برای تحقق آموزش ایمن فضای مجازی در مدارس است بنابراین، برنامه ریزی برای آموزش ضمن خدمت مستمر، تدوین شایستگی های رسانه ای و دیجیتال معلمان، تولید محتوای آموزشی بومی، تلفیق آموزش سواد رسانه ای با برنامه درسی، همکاری خانواده و مدرسه و ایجاد نظام ارزیابی شایستگی دیجیتال معلمان از مهم ترین راهکارهای پیشنهادی است توجه به این موضوع می تواند زمینه شکل گیری نسلی از دانش آموزان آگاه، نقاد، مسئولیت پذیر و ایمن در فضای مجازی را فراهم سازد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

پریسا حاجی زاده زندوانی

کارشناسی علوم تربیتی از دانشگاه پیام نور واحد نایین

پری ناز حاجی زاده زندوانی

کارشناسی آموزش ابتدایی از دانشگاه فرهنگیان فاطمه الزهرا س اصفهان

الهام السادات موسی کاظمی

کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی از دانشگاه پیام نور مبارکه

زهرا خانجانی

کارشناسی ارشد مدیریت صنعتی از دانشگاه آزاد اراک

�اجی زاده زندوانی، پریسا و حاجی زاده زندوانی، پری ناز و موسی کاظمی، الهام السادات و خانجانی، زهرا،1405،بررسی سواد رسانه ای معلمان و نقش آن در آموزش ایمن فضای مجازی به دانش آموزان،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم26 اردیبهشت 1405 · بوشهر