چکیده مقاله
پرخاشگری، تعارض های بین فردی، ضعف در همکاری گروهی و کاهش مشارکت دانش آموزان، از چالش های مهم محیط های آموزشی به شمار می آیند کلاس درس تنها محل انتقال دانش نیست، بلکه بستری برای شکل گیری مهارت های ارتباطی، خودکنترلی، همدلی، حل مسئله و پذیرش قواعد اجتماعی نیز محسوب می شود در این میان، استفاده هدفمند از فناوری های آموزشی، به ویژه بازی های رایانه ای آموزشی، می تواند به عنوان رویکردی مکمل برای بهبود فضای روانی و اجتماعی کلاس مورد توجه قرار گیرد بازی های رایانه ای هدفمند، بازی هایی هستند که افزون بر ایجاد سرگرمی، با اهداف مشخص آموزشی، تربیتی، شناختی یا رفتاری طراحی و اجرا می شوند و می توانند مهارت هایی مانند همکاری، مدیریت هیجان، تصمیم گیری، ارتباط موثر و حل تعارض را تقویت کنند هدف این پژوهش، بررسی نقش بازی های رایانه ای هدفمند در کاهش رفتارهای پرخاشگرانه و افزایش تعامل اجتماعی دانش آموزان در کلاس درس است رویکرد پژوهش حاضر توصیفی تحلیلی و مبتنی بر بررسی مبانی نظری، یافته های پژوهشی و سازوکارهای روان شناختی مرتبط با بازی های دیجیتال آموزشی است نتایج بررسی ها نشان می دهد که اثر بازی های رایانه ای بر رفتار دانش آموزان، به نوع بازی، شیوه اجرا، محتوای آن، میزان نظارت معلم و ویژگی های فردی و اجتماعی یادگیرندگان وابسته است بنابراین، نمی توان همه بازی های رایانه ای را دارای پیامدهای یکسان دانست بازی های رقابتی خشونت آمیز یا فاقد هدایت آموزشی ممکن است در برخی شرایط زمینه افزایش تحریک پذیری، رقابت ناسالم یا رفتارهای تکانشی را فراهم کنند؛ اما بازی های هدفمند، مشارکتی و مسئله محور، در صورت طراحی و اجرای مناسب، می توانند به کاهش پرخاشگری و بهبود روابط اجتماعی در کلاس منجر شوند یکی از مهم ترین سازوکارهای اثرگذاری این بازی ها، فراهم کردن محیطی امن برای تمرین رفتارهای اجتماعی است دانش آموزان در جریان بازی می توانند بدون مواجهه با پیامدهای سنگین دنیای واقعی، موقعیت هایی مانند اختلاف نظر، شکست، رقابت، همکاری، مذاکره و تصمیم گیری جمعی را تجربه کنند بازی های گروهی و مشارکتی دانش آموزان را ناگزیر می سازند برای رسیدن به هدف مشترک، نقش ها را تقسیم کنند، به دیدگاه دیگران گوش دهند، قوانین را رعایت کنند و برای حل مشکلات با یکدیگر گفت وگو داشته باشند تکرار این تجربه ها می تواند به تدریج مهارت تعامل اجتماعی، تحمل ناکامی و توانایی کنترل هیجان را افزایش دهد نقش معلم در اثربخشی این رویکرد بسیار تعیین کننده است بازی نباید صرفا به عنوان فعالیتی تفریحی یا جایگزینی برای تدریس تلقی شود؛ بلکه لازم است با اهداف آموزشی و تربیتی درس پیوند داشته باشد معلم باید بازی مناسب با سن، نیازها، سطح مهارت و ویژگی های فرهنگی دانش آموزان را انتخاب کند، قوانین روشن برای مشارکت تعیین نماید، بر تعاملات گروهی نظارت داشته باشد و پس از پایان بازی، فرصتی برای گفت وگو و بازاندیشی فراهم کند در این مرحله، دانش آموزان می توانند درباره تجربه خود، شیوه حل اختلاف، احساسات هنگام برد و باخت و رفتارهای موثر در همکاری گروهی گفت وگو کنند چنین فرایندی باعث می شود یادگیری اجتماعی حاصل از بازی به موقعیت های واقعی کلاس و زندگی روزمره انتقال یابد با وجود مزایای یادشده، بهره گیری از بازی های رایانه ای هدفمند با محدودیت هایی نیز روبه رو است دسترسی نابرابر به تجهیزات دیجیتال، کمبود زمان در برنامه درسی، نبود بازی های بومی و متناسب با اهداف آموزشی، احتمال استفاده افراطی از ابزارهای دیجیتال و فقدان آموزش کافی برای معلمان از جمله این چالش ها هستند همچنین، استفاده بدون برنامه از بازی های رایانه ای ممکن است به کاهش تمرکز، ایجاد رقابت ناسالم یا وابستگی به پاداش های بیرونی منجر شود از این رو، استفاده از بازی باید متعادل، هدفمند، زمان بندی شده و همراه با ارزیابی مستمر رفتار و مشارکت دانش آموزان باشد در مجموع، بازی های رایانه ای هدفمند، به ویژه بازی های مشارکتی، شبیه سازی محور و مبتنی بر حل مسئله، می توانند ابزار موثری برای بهبود جو روانی اجتماعی کلاس درس باشند این بازی ها از طریق ایجاد فرصت تمرین همکاری، همدلی، گفت وگو، پذیرش قواعد، مدیریت هیجان و حل تعارض، زمینه کاهش رفتارهای پرخاشگرانه و افزایش تعامل اجتماعی دانش آموزان را فراهم می کنند با این حال، تحقق این پیامدها وابسته به انتخاب آگاهانه بازی، طراحی آموزشی مناسب، نقش فعال معلم، مشارکت خانواده و توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان است بنابراین، پیشنهاد می شود مدارس و برنامه ریزان آموزشی، بازی های رایانه ای هدفمند را نه به عنوان ابزار سرگرمی صرف، بلکه به عنوان بخشی از برنامه های آموزش مهارت های اجتماعی و مدیریت رفتار در کلاس درس مورد استفاده قرار دهند
کلیدواژهها
نویسندگان
شیوه ارجاع
�ضر قویطاسی، مهرداد و ساجدی، احمد و سلطانی جانبلاغی، احسان و فعال رستگار، سید مسعود،1405،نقش بازی های رایانه ای هدفمند در کاهش پرخاشگری و افزایش تعامل اجتماعی در کلاس درس،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر
ارائهشده در
مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم26 اردیبهشت 1405 · بوشهر