سلامت روان دانش آموزان؛ اولویت پنهان و حیاتی مدرسه

چکیده مقاله

سلامت روان دانش آموزان یکی از بنیادی ترین ارکان نظام های آموزشی کارآمد و عادلانه محسوب می شود، با این حال، این موضوع همواره به عنوان یک «اولویت پنهان» در سیاست گذاری های آموزشی و برنامه های درسی مدارس جای داشته است و کمتر به اندازه ی عملکرد تحصیلی و نمرات، مورد توجه جدی قرار گرفته است؛ در سال های اخیر، شواهد علمی فزاینده ای نشان می دهد که سلامت روان دانش آموزان در سراسر جهان با بحرانی بی سابقه مواجه است و این بحران نه تنها بر کیفیت زندگی فردی دانش آموزان تاثیر می گذارد، بلکه پیامدهای جدی برای نظام های آموزشی و جوامع به همراه دارد؛ بر اساس گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری های ایالات متحده CDC در سال ۲۰۲۳، از میان دانش آموزان دبیرستانی مورد بررسی، ۷/۳۹ درصد احساس مداوم غم و ناامیدی را تجربه کرده اند، ۴/۲۰ درصد به طور جدی به خودکشی فکر کرده اند و ۵/۹ درصد اقدام به خودکشی داشته اند و در انگلستان نیز آمار سرویس سلامت همگانی NHS نشان می دهد که ۳/۲۰ درصد یعنی یک پنجم از کودکان و نوجوانان هشت تا شانزده ساله در سال ۲۰۲۳ دچار یک اختلال روانی محتمل بوده اند که این رقم در مقایسه با ۵/۱۲ درصد در سال ۲۰۱۷ افزایش چشمگیری داشته است؛ این افزایش نگران کننده نشان دهنده ی روند صعودی مشکلات روانی در میان نسل جوان است که عوامل متعددی از جمله فشارهای تحصیلی، شبکه های اجتماعی، ناامنی اقتصادی، تغییرات اقلیمی و پیامدهای همه گیری کووید ۱۹ در تشدید آن نقش داشته اند و اهمیت پرداختن به سلامت روان در مدرسه فراتر از جنبه های انسانی و اخلاقی آن است و ارتباط مستقیمی با عملکرد تحصیلی و موفقیت آموزشی دانش آموزان دارد؛ پژوهش ها به طور مداوم نشان داده اند که مشکلات روانی نظیر اضطراب و افسردگی با افت تحصیلی، غیبت از مدرسه، کاهش انگیزه و ترک تحصیل ارتباط مستقیم دارند و مدرسه نه تنها مکانی برای آموزش مهارت های تحصیلی است، بلکه بستری حیاتی برای رشد اجتماعی هیجانی، شکل گیری هویت و توسعه ی تاب آوری دانش آموزان محسوب می شود و به همین دلیل، نقشی بی بدیل در شناسایی زودهنگام مشکلات روانی، ارائه ی حمایت های اولیه و ارجاع به خدمات تخصصی ایفا می کند؛ با این حال، علی رغم این نقش حیاتی، بسیاری از مدارس فاقد زیرساخت های لازم، نیروی انسانی متخصص و برنامه های مدون برای ارتقای سلامت روان هستند و معلمان نیز اغلب آموزش های کافی در زمینه ی شناسایی نشانه های اولیه ی مشکلات روانی و نحوه ی برخورد با آن ها ندیده اند؛ در سال های اخیر، رویکردهای نوینی برای ارتقای سلامت روان در مدارس توسعه یافته است که از جمله ی آن ها می توان به «رویکرد کل مدرسه» Whole School Approach اشاره کرد که مورد تایید سازمان جهانی بهداشت و اتحادیه ی اروپا قرار گرفته است و بر این اصل تاکید دارد که ارتقای سلامت روان مسئولیتی جمعی و فراگیر است که باید در تمامی ابعاد زندگی مدرسه شامل فرهنگ سازمانی، برنامه ی درسی، روابط میان فردی، مشارکت دانش آموزان و همکاری با خانواده و جامعه نهادینه شود؛ با وجود پیشرفت های نظری و ظهور مدل های نوین، همچنان شکاف عمیقی بین دانش موجود و عمل در مدارس وجود دارد و بسیاری از دانش آموزان به خدمات مورد نیاز خود دسترسی ندارند و برآوردها نشان می دهد که تا ۵۰ درصد از کودکان دارای مشکلات روانی در کشورهای توسعه یافته نیز به خدمات درمانی دسترسی پیدا نمی کنند؛ پژوهش حاضر با هدف بررسی جامع نقش مدرسه در ارتقای سلامت روان دانش آموزان، به تبیین ابعاد مختلف این موضوع، بررسی چالش های موجود و ارائه ی راهکارهای عملی برای تبدیل سلامت روان از یک «اولویت پنهان» به یک «اولویت حیاتی و آشکار» در نظام های آموزشی می پردازد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

بهرنگ امیری

کارشناسی ارشد تربیت بدنی و علوم ورزشی

مریم فرجی

کارشناسی آموزش ابتدائی

فیروز حریری

کارشناسی ریاضی

�میری، بهرنگ و فرجی، مریم و حریری، فیروز،1405،سلامت روان دانش آموزان؛ اولویت پنهان و حیاتی مدرسه،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم26 اردیبهشت 1405 · بوشهر