چکیده مقاله
اضطراب اجتماعی یکی از مشکلات هیجانی شایع در دوره کودکی است که می تواند بر عملکرد تحصیلی، روابط بین فردی، مشارکت کلاسی، عزت نفس و رشد همه جانبه دانش آموزان تاثیر منفی بگذارد دانش آموزان پایه سوم دبستان، به دلیل قرارگرفتن در مرحله ای مهم از رشد شناختی، عاطفی و اجتماعی، بیش از گذشته با موقعیت هایی مانند پاسخ دادن در کلاس، خواندن در جمع، شرکت در فعالیت های گروهی، برقراری ارتباط با همسالان و جلب توجه معلم مواجه می شوند در صورتی که نشانه های اضطراب اجتماعی در این دوره به موقع شناسایی و مدیریت نشود، ممکن است به کناره گیری اجتماعی، کاهش مشارکت آموزشی، افت پیشرفت تحصیلی، ترس از اشتباه، اجتناب از موقعیت های جمعی و تداوم مشکلات ارتباطی در سال های بعد منجر شود هدف پژوهش حاضر، شناسایی نشانه های اضطراب اجتماعی در دانش آموزان پایه سوم دبستان و بررسی راهکارهای توانمندسازی آنان در محیط مدرسه و خانواده است در این پژوهش، اضطراب اجتماعی به عنوان ترس یا نگرانی پایدار و نامتناسب از ارزیابی منفی دیگران، مورد قضاوت قرارگرفتن، اشتباه کردن در حضور همسالان یا قرارگرفتن در موقعیت های تعاملی تعریف می شود نشانه های اضطراب اجتماعی در دانش آموزان این پایه ممکن است به شکل های گوناگون بروز کند از جمله نشانه های رفتاری می توان به خودداری از صحبت کردن در کلاس، اجتناب از پاسخ دادن حتی در صورت دانستن پاسخ، نپذیرفتن مسئولیت های گروهی، دوری از بازی ها و فعالیت های جمعی، وابستگی بیش از حد به بزرگسالان و ترجیح فعالیت های انفرادی اشاره کرد نشانه های هیجانی شامل ترس، خجالت، نگرانی شدید، احساس ناامنی، شرم، حساسیت نسبت به نظر دیگران و ترس از تمسخرشدن است همچنین برخی نشانه های جسمانی مانند سرخ شدن چهره، لرزش صدا یا دست، تعریق، تپش قلب، دل درد، سردرد، تهوع و بی قراری نیز ممکن است در موقعیت های اجتماعی مشاهده شود در زمینه شناختی، این دانش آموزان غالبا افکاری مانند «همه به اشتباه من می خندند»، «نمی توانم در جمع صحبت کنم»، «دیگران مرا دوست ندارند» یا «حتما عملکردم بد خواهد بود» را تجربه می کنند شناسایی دقیق این نشانه ها نیازمند استفاده هم زمان از مشاهده نظام مند معلم، گفت وگو با دانش آموز و والدین، بررسی الگوی مشارکت کلاسی، توجه به تغییرات رفتاری و استفاده از ابزارهای معتبر غربالگری است در این زمینه، تمایز میان کم رویی طبیعی، درون گرایی و اضطراب اجتماعی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هر دانش آموز کم حرف یا آرام الزاما دچار اختلال اضطراب اجتماعی نیست شدت، تداوم و میزان تاثیر نشانه ها بر زندگی تحصیلی و اجتماعی دانش آموز باید در تصمیم گیری مورد توجه قرار گیرد راهکارهای توانمندسازی دانش آموزان شامل ایجاد محیطی امن، حمایتگر و عاری از تمسخر، تقویت رابطه عاطفی میان معلم و دانش آموز، پرهیز از مقایسه کردن کودکان، ارائه فرصت های تدریجی برای مشارکت، استفاده از فعالیت های دونفره و گروه های کوچک، آموزش مهارت های ارتباطی، تمرین گفت وگوی موثر، آموزش مهارت حل مسئله و تقویت خودگویی مثبت است همچنین می توان از روش هایی مانند ایفای نقش، قصه گویی، بازی های مشارکتی، نمایش عروسکی، فعالیت های هنری، تمرین تنفس آرام ساز و مواجهه تدریجی با موقعیت های اضطراب زا استفاده کرد بازخورد معلم باید توصیفی، مشخص و مبتنی بر تلاش دانش آموز باشد، نه صرفا نتیجه عملکرد او سپردن مسئولیت های ساده و قابل دستیابی، ثبت پیشرفت های کوچک و فراهم کردن امکان انتخاب در فعالیت ها نیز می تواند احساس شایستگی و خودکارآمدی دانش آموز را افزایش دهد از سوی دیگر، همکاری خانواده و مدرسه نقش اساسی در موفقیت مداخلات دارد والدین باید از حمایت افراطی، سرزنش، برچسب زنی و وادارکردن ناگهانی کودک به حضور در موقعیت های دشوار پرهیز کنند و در عوض، با پذیرش هیجان های کودک، الگوسازی رفتاری، تشویق تلاش و فراهم کردن فرصت های مناسب برای تعامل اجتماعی، زمینه رشد مهارت های او را فراهم سازند در مواردی که اضطراب شدید، پایدار یا مختل کننده باشد، ارجاع دانش آموز به مشاور مدرسه یا روان شناس کودک ضروری است در مجموع، شناسایی زودهنگام نشانه های اضطراب اجتماعی و اجرای برنامه ای مشارکتی، تدریجی و متناسب با ویژگی های رشدی دانش آموزان پایه سوم دبستان می تواند به افزایش اعتمادبه نفس، بهبود مشارکت کلاسی، توسعه روابط با همسالان و ارتقای سلامت روان آنان منجر شود
کلیدواژهها
نویسندگان
شیوه ارجاع
�ضر قویطاسی، مهرداد و ساجدی، احمد و مختاری، حامد و فعال رستگار، سید مسعود،1405،شناسایی نشانه های اضطراب اجتماعی و راهکارهای توانمندسازی آنان در پایه سوم دبستان،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر
ارائهشده در
مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم26 اردیبهشت 1405 · بوشهر