استناد به قواعد فقهی در مراحل دفاع و صدور رای قضایی

چکیده مقاله

قواعد فقهی به عنوان یکی از مهم ترین منابع استنباط احکام و حل مسائل حقوقی، نقش بسزایی در فرآیند دادرسی و تحقق عدالت قضایی ایفا می کنند این قواعد که حاصل تجمیع و استخراج احکام شرعی از منابع معتبر فقه اسلامی هستند، در بسیاری از موارد به عنوان مبنای استدلال طرفین دعوا و نیز مستند تصمیمات قضایی مورد استفاده قرار می گیرند پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه و کارکرد قواعد فقهی در مراحل دفاع و صدور رای قضایی انجام شده است روش تحقیق توصیفی تحلیلی بوده و با بهره گیری از منابع فقهی، حقوقی و رویه قضایی، نحوه استناد به قواعد فقهی در فرایند رسیدگی مورد مطالعه قرار گرفته است یافته های تحقیق نشان می دهد که وکلای دادگستری، قضات و سایر کنشگران حقوقی می توانند از قواعد فقهی همچون قاعده لاضرر، ید، اتلاف، تسبیب، غرور، اقدام، نفی عسر و حرج و صحت، به عنوان ابزار استدلالی موثر در تبیین حقوق و تکالیف اصحاب دعوا بهره گیرند همچنین در موارد سکوت، اجمال یا تعارض قوانین، قواعد فقهی می توانند نقش راهگشا در کشف حکم قضیه و صدور آرای مستدل و منطبق با موازین شرعی و قانونی ایفا کنند بررسی رویه قضایی نیز بیانگر آن است که استناد صحیح و منسجم به قواعد فقهی موجب افزایش استحکام حقوقی آرای صادره، ارتقای کیفیت استدلال قضایی و تقویت اعتماد عمومی به نظام دادرسی می شود نتیجه پژوهش حاکی از آن است که قواعد فقهی نه تنها به عنوان پشتوانه نظری حقوق اسلامی، بلکه به عنوان ابزاری عملی در فرایند دفاع و قضاوت، نقش تعیین کننده ای در تحقق عدالت، انسجام حقوقی و تضمین مشروعیت آرای قضایی دارند و توسعه دانش قضایی در زمینه کاربرد این قواعد می تواند به بهبود کیفیت تصمیمات قضایی منجر شود