امکانسنجی استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در داوری

چکیده مقاله

با پیشرفت روزافزون فناوری های هوش مصنوعی، نظام های حقوقی با تحولات بنیادینی در شیوه های حل وفصل اختلافات مواجه شده اند داوری به عنوان یکی از مهم ترین روش های جایگزین رسیدگی به اختلافات، به دلیل ماهیت انعطاف پذیر و غیردادرسی خود، زمینه مناسب تری برای بهره گیری از ابزارهای هوش مصنوعی فراهم می سازد هدف این پژوهش، امکان سنجی استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در داوری با تمرکز بر دو رکن اصلی آن، یعنی شخص داور و ادله داوری، و بررسی میزان سازگاری این کاربست با مبانی فقه اسلامی و قواعد حقوقی حاکم است روش تحقیق در این مقاله، توصیفی–تحلیلی و کیفی است داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی آیات قرآن کریم، روایات، منابع فقهی شیعه، قوانین داخلی و مقررات مرتبط با داوری گردآوری شده است در این پژوهش، با استفاده از تحلیل مفهومی و استدلال فقهی–حقوقی، ظرفیت ها و محدودیت های بهره گیری از هوش مصنوعی در ابعاد مختلف داوری مورد ارزیابی قرار گرفته و نتایج حاصل با رویکرد تطبیقی تحلیل شده است یافته های پژوهش نشان می دهد که داوری در فقه اسلامی و حقوق موضوعه، نهادی ذاتا انسان محور است و شرایطی همچون عقل، عدالت، اراده و مسئولیت پذیری شخصی داور، مانع از پذیرش هوش مصنوعی به عنوان داور مستقل می شود در مقابل، استفاده از هوش مصنوعی به عنوان ابزار کمکی، به ویژه در حوزه تولید، تحلیل و ارزیابی ادله داوری، از قابلیت پذیرش بالاتری برخوردار است و می تواند موجب افزایش سرعت رسیدگی، ارتقای دقت تصمیم گیری و کاهش هزینه های داوری شود بااین حال، چالش هایی نظیر فقدان شفافیت الگوریتمی، احتمال سوگیری داده محور و ابهام در مسئولیت حقوقی، از مهم ترین موانع این کاربست به شمار می رود می توان نتیجه گرفت که استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در داوری نه تنها نیازمند نفی مطلق یا پذیرش بی قید و شرط نیست، بلکه باید در چارچوبی محدود، شفاف و تحت نظارت کامل داور انسانی صورت گیرد حفظ نقش محوری انسان در فرآیند داوری، شرط اساسی انطباق این فناوری با مبانی فقه اسلامی و الزامات حقوقی معاصر است و می تواند به بهره گیری مشروع، کارآمد و عدالت محور از هوش مصنوعی در داوری منجر شود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

اکبر بشیری

کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه پیام نور واحد هشتگرد، البرز، ایران

سپیده حسین خانزاده فیروزجاه

دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه گلستان، بابل، ایران

سیده شقایق حسینی

دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه گلستان، آمل، ایران

مجید صفوی

عضویت هیئت علمی، گروه حقوق، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران

�سین خانزاده فیروزجاه، سپیده و حسینی، سیده شقایق و صفوی، مجید،1405،امکانسنجی استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در داوری،هفدهمین کنفرانس بین المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابداری و حقوق،تهران

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات هفدهمین کنفرانس بین المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابداری و حقوق31 خرداد 1405 · تهران