تحلیل فقهی-کلامی استفاده از هوش مصنوعی در تولید فتوا: بررسی مشروعیت، حجیت و مسئولیت شرعی

چکیده مقاله

این پژوهش با هدف بررسی مشروعیت، حجیت و مسئولیت شرعی استفاده از هوش مصنوعی در فرآیند تولید فتوا، با روش تحلیلی اجتهادی و رویکردی میان رشته ای میان فقه، اصول و علم کلام صورت گرفته است بر پایه داده های متنی و تحلیل های قیاسی، روشن شد که سامانه های هوش مصنوعی به دلیل فقدان شروط اساسی در اهلیت افتاء از جمله عقل، تقوا، نیت قربت و ملکه اجتهاد، صلاحیت مستقل برای صدور فتوا را ندارند همچنین روشن شد که خروجی های AI فاقد حجیت ذاتی بوده و تنها در صورت نظارت، تحلیل و امضاء فقیه جامع الشرایط ممکن است بخشی از فرآیند استنباط به شمار آید از منظر کلامی نیز فقدان عناصر وجودی و شهودی در AI مانند درک مقاصد شریعت، اراده و تکلیف، آن را از صلاحیت فهم دینی واقعی خارج می سازد این پژوهش با پیشنهاد چارچوبی کاربردی برای استفاده مشروع و نظارت پذیر از AI در فرآیند استنباط فقهی، راه کاری عملی برای بهره برداری از ظرفیت فناوری در خدمت عقلانیت دینی ارائه می دهد پژوهش ضمن آسیب شناسی اخلاقی و حقوقی، آینده پژوهی دقیقی نیز برای تحقق نظام فتاوی هوش یار و متعهد ترسیم می کند

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

محسن تقی زاده

مهدی محمد زادهسجاد قاینی

مهدی محمد زاده

محسن تقی زادهسجاد قاینی

سجاد قاینی

محسن تقی زادهمهدی محمد زاده

�قی زاده، محسن و محمد زاده، مهدی و قاینی، سجاد،1404،تحلیل فقهی-کلامی استفاده از هوش مصنوعی در تولید فتوا: بررسی مشروعیت، حجیت و مسئولیت شرعی،اولین همایش علوم اسلامی و انسانی دیجیتال،قم

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین همایش علوم اسلامی و انسانی دیجیتال17 مهر 1404 · قم