بررسی عدالت آموزشی و دانش آموزان دارای اختلال یادگیری در نظام آموزشی ایران

چکیده مقاله

عدالت آموزشی به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه انسانی و اجتماعی، بر فراهم سازی فرصت های برابر برای دسترسی، مشارکت و پیشرفت تحصیلی همه دانش آموزان، فارغ از تفاوت های فردی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تاکید دارد در این میان، دانش آموزان دارای اختلال یادگیری از جمله گروه هایی هستند که در نظام های آموزشی بیش از دیگران در معرض نابرابری قرار می گیرند، زیرا نیازهای آموزشی آنان اغلب با ساختارهای یکسان نگر، برنامه های درسی انعطاف ناپذیر و شیوه های ارزشیابی سنتی همخوانی ندارد در نظام آموزشی ایران نیز اگرچه در اسناد بالادستی، اصولی همچون برابری فرصت های آموزشی، حمایت از تفاوت های فردی و توجه به آموزش فراگیر مورد تاکید قرار گرفته است، اما در عمل، فاصله معناداری میان سیاست های رسمی و واقعیت های اجرایی مشاهده می شود این مسئله برای دانش آموزان دارای اختلال یادگیری، از جمله نارساخوانی، نارسانویسی، نارسایی در ریاضیات و مشکلات پردازش شناختی، پیامدهای عمیقی در حوزه های تحصیلی، روانی و اجتماعی ایجاد می کند هدف این بررسی، تبیین نسبت میان عدالت آموزشی و وضعیت دانش آموزان دارای اختلال یادگیری در نظام آموزشی ایران و تحلیل مهم ترین موانع تحقق عدالت برای این گروه است از این منظر، عدالت آموزشی صرفا به معنای دسترسی برابر به مدرسه یا محتوای آموزشی نیست، بلکه مستلزم تامین امکانات، خدمات تخصصی، مداخلات زودهنگام، معلمان آموزش دیده، ارزشیابی متناسب و محیط یادگیری حمایت گر است دانش آموز دارای اختلال یادگیری ممکن است از نظر هوشی در دامنه طبیعی یا حتی بالاتر از میانگین قرار داشته باشد، اما به دلیل تفاوت در شیوه دریافت، پردازش یا بازتولید اطلاعات، در نظام آموزشی معمول با شکست های مکرر روبه رو شود بنابراین برخورد یکسان با این دانش آموزان، نه تنها به عدالت منجر نمی شود، بلکه نوعی بازتولید نابرابری در پوشش برابری صوری است یافته های مطالعات داخلی و تجربه میدانی نظام آموزشی ایران نشان می دهد که چالش های اصلی در این حوزه را می توان در چند سطح بررسی کرد: نخست، ضعف در شناسایی به هنگام اختلالات یادگیری در دوره پیش دبستان و سال های آغازین دبستان؛ دوم، کمبود نیروی متخصص شامل روان شناس تربیتی، گفتاردرمانگر، مشاور و معلم آموزش دیده در مدارس؛ سوم، تراکم بالای کلاس ها و غلبه رویکرد حافظه محور و آزمون محور؛ چهارم، محدودیت آگاهی والدین و برخی معلمان نسبت به ماهیت اختلالات یادگیری؛ پنجم، هزینه بر بودن خدمات توان بخشی و آموزشی تخصصی برای خانواده ها؛ و ششم، انگ اجتماعی و برچسب زنی که موجب پنهان سازی مشکل یا کاهش اعتمادبه نفس دانش آموز می شود این موانع سبب می شوند دانش آموزان دارای اختلال یادگیری، حتی در صورت حضور فیزیکی در مدرسه، از بهره مندی واقعی و موثر از آموزش باکیفیت محروم بمانند در چارچوب عدالت آموزشی، توجه به تفاوت های فردی باید از سطح شعار به سطح سازوکارهای اجرایی منتقل شود این امر مستلزم اصلاح برنامه درسی، تنوع بخشی به روش های تدریس، طراحی نظام ارزشیابی انعطاف پذیر، توسعه خدمات مشاوره و آموزش ویژه در مدارس عادی، و تقویت همکاری خانه و مدرسه است همچنین لازم است آموزش معلمان در دوره های تربیت معلم و ضمن خدمت، به شناخت اختلالات یادگیری، مداخلات آموزشی مبتنی بر شواهد و مدیریت کلاس های فراگیر مجهز شود از سوی دیگر، عدالت آموزشی برای این دانش آموزان بدون توزیع متوازن منابع میان مناطق برخوردار و کم برخوردار محقق نخواهد شد؛ زیرا در بسیاری از مناطق محروم، کمبود امکانات تشخیصی و حمایتی، شدت نابرابری را افزایش می دهد و فرصت پیشرفت را از دانش آموزان سلب می کند در مجموع، می توان گفت تحقق عدالت آموزشی برای دانش آموزان دارای اختلال یادگیری در نظام آموزشی ایران نیازمند گذار از نگاه کمی و یکسان ساز به رویکردی کیفی، حمایتی و تفاوت محور است هر اندازه نظام آموزشی بتواند نیازهای متنوع یادگیرندگان را به رسمیت بشناسد و متناسب با آن، فرصت های یادگیری را بازطراحی کند، به همان میزان به عدالت واقعی نزدیک تر خواهد شد بی توجهی به این گروه نه فقط موجب افت تحصیلی، ترک تحصیل پنهان، کاهش عزت نفس و محدود شدن مشارکت اجتماعی آنان می شود، بلکه از منظر کلان نیز به اتلاف سرمایه انسانی و بازتولید نابرابری آموزشی منجر خواهد شد بر این اساس، عدالت آموزشی در قبال دانش آموزان دارای اختلال یادگیری باید به مثابه یک ضرورت تربیتی، اجتماعی و راهبردی در کانون برنامه ریزی آموزشی قرار گیرد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

حنانه اسماعیل زاده

فرهنگی آموزش و پرورش

صبا شفائی راد

آموزگار

زهرا گودرزی

دبیر علوم تجربی

فرشته جمعه زاده

هنرآموز

علی انجامی

آموزگار

�فائی راد، صبا و گودرزی، زهرا و جمعه زاده، فرشته و انجامی، علی،1405،بررسی عدالت آموزشی و دانش آموزان دارای اختلال یادگیری در نظام آموزشی ایران،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم26 اردیبهشت 1405 · بوشهر