نقش ایمنی در محیط های آموزشی و کارگاهی

چکیده مقاله

ایمنی در محیط های آموزشی و کارگاهی یکی از مولفه های اساسی کیفیت تعلیم وتربیت، سلامت جسمی و روانی دانش آموزان و کارکنان و تحقق اهداف یادگیری عملی به شمار می رود مدارس، هنرستان ها، آزمایشگاه ها و کارگاه های آموزشی به دلیل وجود تجهیزات فنی، ابزارهای برقی و مکانیکی، مواد شیمیایی، تاسیسات گاز و برق، سطوح لغزنده و فعالیت های گروهی، همواره در معرض انواع خطرهای فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی، زیستی و روانی قرار دارند بی توجهی به اصول ایمنی می تواند پیامدهایی همچون آسیب های جسمی، حوادث شغلی و آموزشی، اختلال در روند یادگیری، افزایش هزینه های درمانی و تعمیراتی، کاهش اعتماد خانواده ها و تضعیف روحیه مسئولیت پذیری در میان دانش آموزان و کارکنان را به دنبال داشته باشد ازاین رو، ایمنی نباید صرفا مجموعه ای از دستورالعمل های محدودکننده تلقی شود، بلکه باید به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از فرهنگ سازمانی مدرسه و فرایند یاددهی یادگیری مورد توجه قرار گیرد هدف این مقاله بررسی نقش ایمنی در محیط های آموزشی و کارگاهی و تبیین عوامل موثر بر ایجاد محیطی سالم، استاندارد و یادگیرنده محور است ایمنی در این محیط ها از یک سو با پیشگیری از حوادث و کاهش آسیب های جسمانی ارتباط دارد و از سوی دیگر، بر کیفیت آموزش عملی، تمرکز یادگیرندگان، احساس امنیت روانی، مشارکت فعال و شکل گیری مهارت های حرفه ای اثر می گذارد هنگامی که دانش آموزان در محیطی ایمن فعالیت می کنند، با آرامش بیشتری به تجربه، آزمایش، حل مسئله و کار گروهی می پردازند در مقابل، وجود خطرهای آشکار یا پنهان، ترس از آسیب دیدگی و نبود نظارت کافی، موجب کاهش مشارکت، افزایش اضطراب و شکل گیری رفتارهای احتیاطی افراطی یا بی مبالاتی می شود بررسی ابعاد مختلف ایمنی نشان می دهد که ایجاد محیط آموزشی و کارگاهی ایمن نیازمند رویکردی نظام مند است در گام نخست، باید خطرهای موجود از طریق ارزیابی منظم شناسایی، تحلیل و اولویت بندی شوند سپس لازم است تجهیزات، ابزارها و فضای کارگاه مطابق استانداردهای فنی انتخاب، نصب و نگهداری شوند وجود حفاظ های مناسب، سیستم تهویه، روشنایی کافی، تابلوهای هشداردهنده، مسیرهای خروج اضطراری، کپسول های آتش نشانی، جعبه کمک های اولیه و تجهیزات حفاظت فردی از الزامات مهم ایمنی به شمار می رود همچنین بازرسی دوره ای تاسیسات برق، گاز و آب، کنترل سلامت دستگاه ها و جلوگیری از استفاده افراد غیرمتخصص از تجهیزات، می تواند احتمال وقوع حوادث را کاهش دهد نقش مدیران مدارس و مسئولان کارگاه ها در تحقق ایمنی بسیار مهم است مدیر ایمنی محور، ایمنی را در برنامه ریزی، بودجه بندی، سازمان دهی، نظارت و ارزیابی مدرسه وارد می کند و با ایجاد کمیته ایمنی، تعیین مسئولیت ها و پیگیری مستمر، زمینه مشارکت کارکنان و دانش آموزان را فراهم می سازد دبیران و مربیان کارگاه نیز باید پیش از شروع فعالیت، روش صحیح استفاده از ابزارها، خطرهای احتمالی و شیوه واکنش در شرایط اضطراری را آموزش دهند آموزش ایمنی زمانی اثربخش خواهد بود که از حالت نظری و مقطعی خارج شده و با تمرین های عملی، شبیه سازی موقعیت های خطر، مانورهای امدادی و ارزشیابی مستمر همراه باشد فرهنگ ایمنی نیز نقش تعیین کننده ای در پیشگیری از حوادث دارد فرهنگ ایمنی زمانی شکل می گیرد که همه افراد مدرسه، از مدیر و معلم تا دانش آموز و نیروی خدماتی، خود را در برابر سلامت و امنیت دیگران مسئول بدانند گزارش دهی بدون ترس از خطاها و شبه حوادث، گفت وگوی مستمر درباره خطرها، تشویق رفتارهای ایمن و برخورد اصلاحی با رفتارهای پرخطر، از عناصر مهم این فرهنگ است در این زمینه، دانش آموزان نباید صرفا دریافت کننده دستورهای ایمنی باشند، بلکه باید در شناسایی خطرها، تدوین قوانین کارگاه، نظارت همسالان و ارائه پیشنهادهای اصلاحی مشارکت کنند چنین مشارکتی موجب تقویت مسئولیت پذیری، خودنظم دهی و مهارت تصمیم گیری آنان می شود ایمنی روانی نیز در کنار ایمنی فیزیکی اهمیت فراوان دارد محیط آموزشی هنگامی ایمن محسوب می شود که دانش آموزان بتوانند بدون ترس از تحقیر، تنبیه، تبعیض یا تمسخر، پرسش مطرح کنند، اشتباه خود را بپذیرند و برای رفع مشکل کمک بخواهند در کارگاه ها، پنهان کردن خطا یا حادثه به دلیل ترس از سرزنش می تواند پیامدهای خطرناک تری ایجاد کند بنابراین، ایجاد روابط محترمانه، آموزش ارتباط موثر، توجه به تفاوت های فردی و حمایت از دانش آموزان آسیب پذیر باید بخشی از سیاست ایمنی مدرسه باشد از سوی دیگر، ایمنی با عدالت آموزشی و مناسب سازی محیط برای همه یادگیرندگان ارتباط دارد تجهیزات و فضاهای آموزشی باید به گونه ای طراحی شوند که دانش آموزان دارای نیازهای ویژه نیز بتوانند با کمترین خطر از آن ها استفاده کنند دسترسی مناسب، کف پوش استاندارد، علائم دیداری و شنیداری، مسیرهای عبور ایمن و نظارت متناسب، از جمله اقداماتی است که به افزایش برابری و مشارکت آموزشی کمک می کند همچنین خانواده ها و نهادهای محلی می توانند از طریق همکاری با مدرسه، تامین منابع، انتقال تجربه و مشارکت در برنامه های آموزشی و امدادی، در ارتقای سطح ایمنی نقش داشته باشند در مجموع، ایمنی در محیط های آموزشی و کارگاهی نه یک اقدام تشریفاتی، بلکه سرمایه گذاری بلندمدت برای حفظ سرمایه انسانی، ارتقای کیفیت آموزش و تربیت نیروی انسانی مسئول و ماهر است تحقق ایمنی پایدار مستلزم ترکیب استانداردهای فنی، مدیریت کارآمد، آموزش مستمر، نظارت دقیق، مشارکت ذی نفعان و تقویت فرهنگ پیشگیری است پیشنهاد می شود مدارس و مراکز آموزشی با تدوین برنامه جامع ایمنی، انجام ارزیابی های دوره ای، به روزرسانی تجهیزات، برگزاری دوره های مهارتی، ثبت و تحلیل حوادث و شبه حوادث و تقویت همکاری میان مدیران، معلمان، دانش آموزان و خانواده ها، گام های موثری برای ایجاد محیطی سالم و ایمن بردارند چنین رویکردی علاوه بر کاهش حوادث، زمینه رشد اعتمادبه نفس، مسئولیت پذیری، مهارت آموزی و یادگیری عمیق را فراهم می کند

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

زهرا محمدی

کاردانی انیمیشن دانشگاه ملی مهارت الزهرا شیراز

سیده فاطمه خلیلی

دبیر تربیت بدنی

ابوذر شفیعی

دکترا حقوق استاد مدعو دانشگاه ملی مهارت الزهرا شیراز

مهدی کاظمی ابهریان

معاون آموزشی

�لیلی، سیده فاطمه و کاظمی ابهریان، مهدی،1405،نقش ایمنی در محیط های آموزشی و کارگاهی،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم26 اردیبهشت 1405 · بوشهر