عدالت آموزشی در آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی

چکیده مقاله

با ورود گسترده فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی به نظام های آموزشی در سراسر جهان، فرصت های بی سابقه ای برای بهبود کیفیت آموزش و شخصی سازی فرایند یادگیری فراهم شده است؛ به طوری که سیستم های آموزش هوشمند قادرند با تحلیل داده های عملکرد دانش آموزان، مسیر یادگیری فردی و بازخوردهای دقیق ارائه دهند و فرآیند یادگیری را متناسب با نیازها و توانایی های هر دانش آموز بهینه کنند، اما در کنار این ظرفیت ها، چالش های جدی نیز وجود دارد که نگرانی های عمیقی در زمینه عدالت آموزشی ایجاد کرده است یکی از مهم ترین مسائل، شکاف دیجیتال و نابرابری دسترسی به فناوری های هوشمند است که می تواند موجب تفاوت کیفیت آموزش میان مناطق شهری و روستایی، میان مدارس خصوصی و دولتی، و میان دانش آموزان با دسترسی مالی متفاوت شود و در نتیجه، فناوری هایی که هدف آن ها افزایش عدالت آموزشی و بهبود یادگیری بوده است، ناخواسته می توانند نابرابری های موجود را تقویت کنند از سوی دیگر، سوگیری های الگوریتمی و داده های آموزشی ناقص یا جانبدارانه می توانند تصمیم گیری های هوش مصنوعی را تحت تاثیر قرار داده و دانش آموزان را در معرض ارزیابی ناعادلانه قرار دهند؛ به ویژه در مورد گروه های حاشیه نشین و دانش آموزان با نیازهای خاص، این خطر جدی است و می تواند به تبعیض آموزشی منجر شود با این حال، فرصت های مثبت نیز بسیار گسترده است؛ استفاده از AI در آموزش می تواند امکان یادگیری مبتنی بر توانایی هر فرد، تقویت مهارت های تفکر انتقادی، ارتقای مشارکت دانش آموزان و افزایش انگیزه برای یادگیری را فراهم کند و همچنین می تواند منابع آموزشی را به صورت گسترده و همزمان در اختیار دانش آموزان قرار دهد، به طوری که محدودیت های زمانی و جغرافیایی کاهش یافته و دسترسی به محتوای آموزشی با کیفیت برای طیف وسیع تری از دانش آموزان ممکن شود علاوه بر این، آموزش مبتنی بر AI می تواند معلمان را در فرآیند تصمیم گیری آموزشی، طراحی برنامه های آموزشی انعطاف پذیر و شناسایی نیازهای آموزشی خاص یاری دهد و این امر نقش معلم را به سمت هدایت و تسهیل یادگیری تغییر می دهد، نه صرفا انتقال محتوا، که این تغییر می تواند کیفیت آموزشی و عدالت در فرصت های یادگیری را بهبود بخشد از منظر نظری، عدالت آموزشی در این زمینه باید از دیدگاه های مختلف مورد بررسی قرار گیرد؛ شامل عدالت توزیعی که بر تخصیص منابع و فرصت های آموزشی تاکید دارد، عدالت جبران کننده که به حمایت از دانش آموزان محروم و آسیب پذیر می پردازد، و عدالت مشارکتی که شامل امکان مشارکت همگان در فرآیند تصمیم گیری و یادگیری است همچنین، سیاست گذاری موثر، آموزش معلمان در زمینه سواد دیجیتال، شفافیت الگوریتم ها، تضمین کیفیت داده ها و ایجاد زیرساخت های فناوری به صورت عادلانه، از جمله الزامات اساسی برای کاهش نابرابری ها محسوب می شوند پژوهش های پیشین نشان داده اند که در نبود چارچوب های اخلاقی و سیاست های حمایتی، ابزارهای هوشمند آموزشی می توانند موجب بازتولید نابرابری ها شوند، اما در صورت طراحی آگاهانه و با رویکرد عدالت محور، AI قابلیت ارتقای دسترسی، بهبود انگیزه و افزایش کیفیت آموزشی برای همه دانش آموزان را دارد و می تواند به عنوان ابزاری برای تحقق اهداف آموزش پایدار و عدالت اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد بنابراین، این پژوهش با هدف تحلیل جامع ابعاد عدالت آموزشی در آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی، شناسایی فرصت ها و تهدیدها، و ارائه راهکارهای عملی و سیاستی، انجام شده است تا بتواند راهنمایی برای معلمان، مدیران آموزشی، برنامه ریزان سیاست گذاری و پژوهشگران حوزه فناوری آموزشی باشد و تضمین کند که توسعه فناوری های هوشمند نه تنها کیفیت آموزش را افزایش دهد، بلکه به تحقق عدالت آموزشی و کاهش شکاف های موجود در دسترسی به آموزش کمک کند، به طوری که هیچ دانش آموزی به دلیل محدودیت مالی، جغرافیایی، یا داده های جانبدارانه الگوریتمی، از فرصت های یادگیری محروم نماند، و در نهایت، استفاده هوشمند، اخلاقی و عادلانه از AI می تواند به ایجاد نظام آموزشی فراگیر، منصفانه و اثرگذار در سطح ملی و بین المللی منجر شود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

سیدعلی راشدی

نویسنده اول

محسن کیانی صدر

نویسنده دوم

حسین عابدی

نویسنده سوم

ایوب سلیمی هرگلان

نویسنده چهارم

�اشدی، سیدعلی و ، محسن کیانی صدر و ، حسین عابدی و ، ایوب سلیمی هرگلان،1404،عدالت آموزشی در آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی،سومین همایش بین المللی فناوری های هوشمند در عرصه علوم تربیتی، روانشناسی، مشاوره ، فلسفه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات سومین همایش بین المللی فناوری های هوشمند در عرصه علوم تربیتی، روانشناسی، مشاوره ، فلسفه28 مهر 1404