اهداف آموزشی، تربیتی و اجتماعی دوره ابتدایی و متوسطه

چکیده مقاله

دوره ابتدایی در نظام آموزشی، نه تنها به عنوان نخستین گام رسمی در مسیر یادگیری، بلکه به عنوان حیاتی ترین و زیربنایی ترین مرحله شکل گیری ساختار شخصیتی، ذهنی و اجتماعی فرد شناخته می شود در این دوران، کودک از محیط محدود خانواده وارد اجتماع کوچکی به نام مدرسه می شود که پیش زمینه ورود به جامعه بزرگتر است اهداف این دوره را می توان در سه حیطه اصلی آموزشی، تربیتی و اجتماعی به تفصیل مورد واکاوی قرار داد که همگی در هم تنیده بوده و هدف نهایی آن ها دستیابی به «حیات طیبه» و رشد همه جانبه دانش آموز است در حیطه اهداف آموزشی، نخستین و مهم ترین وظیفه، آموزش مهارت های پایه یعنی خواندن، نوشتن، حساب کردن و مهارت های ارتباطی است در این مرحله، هدف تنها انتقال سواد کلاسیک نیست، بلکه تقویت زبان فارسی به عنوان زبان ملی و ابزار تفکر و تفاهم است دانش آموز باید بتواند مفاهیم را درک کند، پیام های کتبی و شفاهی را تحلیل نماید و به درستی مقصود خود را بیان کند در بخش علوم تجربی و ریاضیات، هدف اصلی ایجاد تفکر علمی، مشاهده دقیق، طبقه بندی اطلاعات و توانایی حل مسئله است آموزش در این دوره باید از حالت حافظه محوری به سمت یادگیری فعال و اکتشافی حرکت کند تا روحیه پرسش گری و کنجکاوی در کودک زنده بماند همچنین، آشنایی با مبانی فناوری و سواد رسانه ای به عنوان ضرورت های عصر جدید، در کنار پرورش ذوق هنری و درک زیبایی ها، بخش جدایی ناپذیر اهداف آموزشی است که به تلطیف روحیه و خلاقیت دانش آموز کمک می کند در حیطه اهداف تربیتی و اخلاقی، تمرکز اصلی بر پرورش ساحت های وجودی و معنوی است از آنجا که این دوران، زمان پذیرا بودن روح کودک است، نهادینه کردن ارزش های الهی و اخلاقی در اولویت قرار دارد آشنایی با قرآن کریم، سیره پیامبر ص و ائمه اطهار ع با زبانی متناسب با سن کودک، پایه های اعتقادی او را مستحکم می کند اما تربیت تنها به مسائل مذهبی محدود نمی شود؛ پرورش فضایلی چون صداقت، امانتداری، شجاعت، نظم و انضباط فردی، و مسئولیت پذیری در قبال رفتارهای شخصی از اهداف کلیدی است در این دوره، مربیان تلاش می کنند تا مفهوم «خویشتن داری» و تمایز میان خیر و شر را در نهاد کودک نهادینه کنند همچنین، تربیت بدنی و ارتقای سلامت جسمانی به عنوان بستری برای سلامت روان، اهمیت ویژه ای دارد؛ چرا که جسم سالم، ابزار اصلی برای فعالیت های فکری و معنوی است ایجاد عادت های بهداشتی و تغذیه ای صحیح در این سنین، ضامن سلامت جامعه در آینده خواهد بود در حیطه اهداف اجتماعی، مدرسه نخستین تجربه زیست جمعی ساختاریافته برای کودک است هدف اساسی در اینجا، تبدیل «فرد» به «شهروند» است دانش آموز در دوره ابتدایی می آموزد که چگونه با دیگران تعامل کند، حقوق دیگران را محترم بشمارد و مفهوم قانون را درک نماید تقویت روحیه همکاری و تعاون در قالب فعالیت های گروهی، یادگیری مهارت های گفتگو و مدارا با نظرات مخالف، و پذیرش مسئولیت های اجتماعی کوچک در محیط مدرسه از جمله این اهداف است همچنین، تقویت هویت ملی و حب وطن، آشنایی با پرچم، سرود ملی، مفاخر فرهنگی و ارزش های دفاع مقدس، حس تعلق به یک ریشه مشترک را در کودک ایجاد می کند در عین حال، آموزش های زیست محیطی و احترام به طبیعت به عنوان یک میراث همگانی، از اهداف نوین اجتماعی است که دانش آموز را نسبت به آینده سیاره و جامعه جهانی دغدغه مند می سازد در نهایت، پیوستگی این اهداف به گونه ای است که جداسازی آن ها ممکن نیست؛ به عنوان مثال، یادگیری یک مهارت آموزشی مانند مطالعه می تواند منجر به یک هدف تربیتی مانند دانایی و در نهایت یک هدف اجتماعی مانند آگاهی شهروندی شود دوره ابتدایی با ترکیب این ساحت ها، تلاش می کند انسانی متعادل، متفکر، خداباور و سودمند برای جامعه تربیت کند که نه تنها دانش کافی برای زندگی دارد، بلکه از منش اخلاقی و مهارت های لازم برای هم زیستی مسالمت آمیز نیز برخوردار است این دوره، در واقع «فصل کاشت» است که کیفیت بذرها و مراقبت های آن، مستقیما بر «فصل برداشت» در دوره های تحصیلی بالاتر و زندگی بزرگسالی تاثیر می گذارد بنابراین، تمام برنامه ریزی های درسی و غیردرسی باید با نگاهی کل نگر به این اهداف سه گانه تدوین گردند تا خروجی نظام آموزشی، نسلی پویا و کارآمد باشد

نویسندگان

علی جفره

دبیر

حسین الماسی

دبیر

�لماسی، حسین،1404،اهداف آموزشی، تربیتی و اجتماعی دوره ابتدایی و متوسطه،اولین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم12 آذر 1404 · بوشهر