تاثیر واقعیت مجازی غوطه ور بر حافظه بلندمدت دانش آموزان

چکیده مقاله

در دهه های اخیر، فناوری واقعیت مجازی Virtual Reality به یکی از پرکاربردترین ابزارهای نوین آموزشی تبدیل شده است این فناوری با ایجاد محیط های سه بعدی تعاملی و غوطه ور، تجربه ای منحصربه فرد از یادگیری را برای دانش آموزان فراهم می آورد یکی از مهم ترین مباحث در حوزه آموزش و یادگیری، بررسی تاثیر این فناوری بر حافظه بلندمدت دانش آموزان است؛ زیرا حافظه بلندمدت نقش کلیدی در یادگیری پایدار و کاربردی ایفا می کند پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر واقعیت مجازی غوطه ور بر حافظه بلندمدت دانش آموزان تدوین شده است واقعیت مجازی غوطه ور، محیطی کامل و سه بعدی است که کاربر را به طور کامل در یک دنیای مجازی فرو می برد و از طریق هدست های ویژه، امکان تعامل چندحسی را فراهم می کند برخلاف روش های سنتی آموزش که عمدتا بر حافظه شنیداری و بصری دوبعدی تکیه دارند، واقعیت مجازی با فعال سازی حواس مختلف و ایجاد تجربه های حسی حرکتی، می تواند رمزگذاری اطلاعات در حافظه را تقویت کند تحقیقات نشان داده اند که یادگیری تجربی و حسی حرکتی منجر به ایجاد ردپاهای عصبی قوی تری در مغز می شود که در نتیجه، بازیابی اطلاعات در آینده را آسان تر می کند یکی از ویژگی های بارز واقعیت مجازی، ایجاد حس حضور Presence است حس حضور به احساس واقعی بودن در محیط مجازی اشاره دارد و این احساس می تواند انگیزش یادگیری و درگیری ذهنی دانش آموزان را به طور قابل توجهی افزایش دهد درگیری ذهنی بالا به نوبه خود، منجر به پردازش عمیق تر اطلاات و ذخیره سازی موثرتر آن ها در حافظه بلندمدت می شود علاوه بر این، واقعیت مجازی به دانش آموزان این امکان را می دهد که مفاهیم انتزاعی را به صورت عینی و ملموس تجربه کنند؛ به عنوان مثال، یک دانش آموز می تواند در یک محیط مجازی، ساختار مولکولی را از نزدیک ببیند، آن را بچرخاند و با اجزای آن تعامل کند این نوع یادگیری چندحسی می تواند درک بهتر و ماندگاری بیشتر اطلاعات را به دنبال داشته باشد با این حال، استفاده از واقعیت مجازی در آموزش با چالش هایی نیز همراه است نخست، هزینه های بالای خرید و نگهداری تجهیزات واقعیت مجازی می تواند مانعی برای گسترش آن در مدارس باشد دوم، برخی از دانش آموزان ممکن است در اثر استفاده طولانی مدت از هدست های واقعیت مجازی، دچار سرگیجه، حالت تهوع یا خستگی چشم شوند؛ این عوارض جانبی می توانند بر تجربه یادگیری تاثیر منفی بگذارند سوم، طراحی محتوای آموزشی مناسب برای واقعیت مجازی نیازمند مهارت ها و منابع خاصی است که ممکن است در همه مدارس و موسسات آموزشی در دسترس نباشد علی رغم این چالش ها، شواهد علمی فزاینده ای از مزایای بالقوه واقعیت مجازی در بهبود حافظه بلندمدت حکایت می کنند مطالعات نشان داده اند که دانش آموزانی که با استفاده از واقعیت مجازی آموزش دیده اند، در آزمون های بازیابی اطلاعات که هفته ها یا ماه ها پس از یادگیری اولیه انجام شده، عملکرد بهتری نسبت به دانش آموزان گروه کنترل که از روش های سنتی استفاده کرده اند، داشته اند این یافته ها نشان می دهند که واقعیت مجازی نه تنها می تواند یادگیری فوری را تقویت کند، بلکه به ماندگاری بلندمدت اطلاعات نیز کمک می کند یکی دیگر از مکانیسم های احتمالی که واقعیت مجازی از طریق آن بر حافظه بلندمدت تاثیر می گذارد، تقویت حافظه مکانی Spatial Memory است محیط های سه بعدی واقعیت مجازی به دانش آموزان کمک می کنند تا نقشه های ذهنی دقیق تری از اطلاعات بسازند و این نقشه ها می توانند به عنوان سرنخ های بازیابی موثر عمل کنند تحقیقات روان شناسی شناختی نشان داده اند که حافظه مکانی یکی از قوی ترین انواع حافظه در انسان است و می تواند به یادآوری اطلاعات مرتبط کمک شایانی کند در نهایت، واقعیت مجازی غوطه ور به عنوان یک ابزار آموزشی نوین، پتانسیل بالایی برای بهبود حافظه بلندمدت دانش آموزان دارد با این حال، تحقیقات بیشتری برای درک کامل مکانیسم های زیربنایی این تاثیر، شناسایی بهترین شیوه های استفاده از این فناوری، و غلبه بر چالش های موجود مورد نیاز است این پژوهش تلاش می کند تا با بررسی جامع ادبیات موجود و ارائه یافته های تجربی، به درک بهتر تاثیر واقعیت مجازی بر حافظه بلندمدت کمک کند و راهکارهای عملی برای بهره برداری بهینه از این فناوری در نظام آموزشی ارائه دهد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

صبا اسماعیل پور

دانشجو رشته گرافیک، دانشگاه ملی مهارت شیراز ( الزهرا )

نرجس رعنائی

کارشناسی علوم اجتماعی از دانشگاه پیام نور گرمسار

پریا سلطانیان

دانشجو رشته گرافیک، دانشگاه ملی مهارت شیراز ( الزهرا )

الهام السادات موسی کاظمی

کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی از دانشگاه پیام نور مبارکه

ابوذر شفیعی

دکترای حقوق، استاد مربوط دانشگاه الزهرا شیراز

پریسا حاجی زاده زندوانی

کارشناسی علوم تربیتی از دانشگاه پیام نور واحد نایین

عاطفه خداپرست

کارشناسی زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه ولایت ایرانشهر

�عنائی، نرجس و موسی کاظمی، الهام السادات و حاجی زاده زندوانی، پریسا و خداپرست، عاطفه،1405،تاثیر واقعیت مجازی غوطه ور بر حافظه بلندمدت دانش آموزان،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم26 اردیبهشت 1405 · بوشهر