مساجد تاریخی فارس از منظر معماری و تاریخ

چکیده مقاله

مساجد تاریخی استان فارس، به ویژه در شهرهای شیراز، اصفهان که زمانی بخشی از فارس بزرگ بود ، کازرون، فسا، جهرم و نیریز، گنجینه ای بی نظیر از تلفیق معماری ایرانی اسلامی با پیشینه ای غنی از تحولات تاریخی، سیاسی و مذهبی هستند مقاله مروری حاضر با هدف تحلیل و دسته بندی ویژگی های کالبدی، ساختاری و تزئینی این مساجد در بازه زمانی سده های اولیه هجری تا پایان دوره قاجار، و نیز بررسی نقش آن ها به عنوان مراکز قدرت، دانش و آیین، نگاشته شده است روش تحقیق به صورت کتابخانه ای و اسنادی با تاکید بر منابع معتبر تاریخی، سفرنامه ها، مقالات علمی و گزارش های باستان شناسی انجام گرفته است یافته ها نشان می دهد که مساجد تاریخی فارس دارای تنوع شگرفی در پلان از صحن دار چهارایوانی تا شبستانی ستون دار ، مصالح سنگ، آجر، گچ و کاشی ، تزئینات کتیبه های کوفی و ثلث، گره چینی، معرق، مقرنس کاری و نقاشی روی گچ و عناصر شاخص مناره های آجری، محراب های صفه ای، گنبدهای دوپوشه هستند که هر یک بازتابی از تحولات سبک های خراسانی، رازی، آذری و اصفهانی در اقلیم گرم و خشک فارس به شمار می روند همچنین، نتایج تاریخی نشان می دهد که این مساجد نه تنها پایگاه های عبادی، بلکه کانون های تصمیم گیری سیاسی، دادگاه های قضایی، مدارس علوم دینی، و حتی پناهگاه های امن اجتماعی در دوره هایی چون آل بویه، سلجوقیان، اتابکان فارس، آل اینجو، آل مظفر، تیموریان، صفویان، افشاریان و قاجاریان بوده اند مسجد جامع عتیق شیراز به عنوان مادر مساجد استان، مسجد وکیل نماد رویکرد کارکردگرایانه زندیه، و مسجد نصیرالملک نمونه ای از پیوند نور و رنگ در معماری قاجار، از جمله برجسته ترین نمونه های تحلیل شده هستند در پایان، مقاله نشان می دهد که معماری مساجد تاریخی فارس نه یک سنت ایستا، بلکه فرآیندی پویا از تعامل مداوم با شرایط محیطی، مصالح بومی، سلایق حاکمان و جریان های فکری مذهبی بوده است احیای الگوهای اقلیمی و سازه ای این مساجد می تواند راهگشای معاصران در طراحی مساجد جدید با هویت ایرانی باشد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

گلی پرنیان

کارشناسی آموزش ابتدایی

مبینا منصوری

مهندسی معماری

فریبا صالح آبادی

کارشناسی حسابداری

زهرا داودی

دکترا،استاد مدعو دانشگاه الزهرا شیراز

ابوذر شفیعی

فرهنگی آموزش و پرورش

الهه عابدی

کارشناسی هنرهای تجسمی

معظمه عباس شوازی

کارشناسی الهیات

منصوری، مبینا و داودی، زهرا و شفیعی، ابوذر،1405،مساجد تاریخی فارس از منظر معماری و تاریخ،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم26 اردیبهشت 1405 · بوشهر