بازتاب مفاهیم علمی در ادبیات کلاسیک و معاصر فارسی

چکیده مقاله

ادبیات فارسی، چه در دوره کلاسیک و چه در عصر معاصر، همواره آینه ای از تحولات فکری، فرهنگی و علمی جامعه ایرانی بوده است مفاهیم علمی، اگرچه در دوره های مختلف با زبان و رویکردهای متفاوتی مطرح شده اند، نقش مهمی در شکل دهی به تصاویر ذهنی، استعاره ها، مضامین و حتی ساختارهای روایی آثار ادبی فارسی ایفا کرده اند در ادبیات کلاسیک فارسی، مفاهیم علمی بیشتر در پیوند با علوم زمانه مانند نجوم، طب، ریاضیات، فلسفه و طبیعیات مطرح می شوند و اغلب در قالب تشبیه، تمثیل، نماد و استعاره به کار می روند شاعرانی چون فردوسی، نظامی، مولوی، سعدی و حافظ، با بهره گیری از دانش علمی عصر خود، مفاهیم پیچیده ای همچون حرکت افلاک، تاثیر ستارگان، تعادل عناصر اربعه، ساختار بدن انسان و قوانین طبیعت را به زبانی شاعرانه و هنری بیان کرده اند در این دوره، علم و ادب دو حوزه جدا از هم تلقی نمی شدند، بلکه شاعر و نویسنده غالبا چهره ای جامع العلوم بود که دانش علمی را در خدمت معناپردازی ادبی قرار می داد با ورود به دوران معاصر و گسترش علوم جدید، نوع مواجهه ادبیات فارسی با علم دچار تحول اساسی شد پیشرفت های علمی در حوزه هایی چون فیزیک، شیمی، زیست شناسی، روان شناسی، جامعه شناسی و فناوری، نگاه نویسندگان و شاعران معاصر را نسبت به جهان، انسان و هستی تغییر داد در ادبیات معاصر فارسی، مفاهیم علمی دیگر صرفا جنبه نمادین ندارند، بلکه گاه به صورت مستقیم و آگاهانه در متن حضور می یابند و به ابزار تحلیل مسائل انسانی، اجتماعی و فلسفی تبدیل می شوند نویسندگانی مانند صادق هدایت، بزرگ علوی، جلال آل احمد، سیمین دانشور و شاعران معاصری چون نیما یوشیج، احمد شاملو و فروغ فرخزاد، با تاثیرپذیری از دستاوردهای علمی و تفکر مدرن، مفاهیمی چون بحران هویت، تنهایی انسان، جبر و اختیار، رابطه انسان و ماشین و تاثیر علم بر زیست فردی و جمعی را در آثار خود بازتاب داده اند در مجموع، بازتاب مفاهیم علمی در ادبیات فارسی نشان دهنده پیوند عمیق میان علم و هنر در فرهنگ ایرانی است این پیوند در ادبیات کلاسیک بیشتر در قالب زبان نمادین و تمثیلی جلوه گر شده و در ادبیات معاصر به سوی تحلیل های عینی تر و انتقادی تر حرکت کرده است بررسی این بازتاب ها نه تنها به درک بهتر متون ادبی کمک می کند، بلکه تصویری روشن از تحول نگرش جامعه ایرانی نسبت به علم و جایگاه آن در زندگی انسان ارائه می دهد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

سولماز پیرزاده

دبیر ادبیات

حیدر کریم زاده

دبیر ادبیات

پوران رضایی

دبیر ادبیات

حمیده امینی

دبیر ادبیات

جمیله یونسی

دبیر ادبیات

کریم زاده، حیدر و رضایی، پوران و امینی، حمیده و یونسی، جمیله،1404،بازتاب مفاهیم علمی در ادبیات کلاسیک و معاصر فارسی،اولین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم12 آذر 1404 · بوشهر