صور خیال و ذهن خلاق: آموزش آرایههای ادبی از طریق نقاشی، موسیقی و تداعی آزاد

چکیده مقاله

آرایه های ادبی یا صور خیال، نه تنها ابزارهایی برای آراستن کلام، بلکه شیوه های بنیادین تفکر و ادراک جهان هستند که ریشه در سازوکارهای شناختی و تجربه های حسی انسان دارند با وجود این، آموزش سنتی آرایه های ادبی در نظام آموزشی ایران، اغلب به حفظ کردن تعاریف خشک، تشخیص مصادیق در متون کهن، و تکرار الگوهای قالبی محدود شده است و از پیوند عمیق این صور خیال با تخیل، خلاقیت و تجربه زیسته دانش آموزان غافل مانده است این مقاله به بررسی رویکردی نوین در آموزش آرایه های ادبی می پردازد که از طریق تلفیق هنرهای تجسمی نقاشی ، هنرهای شنیداری موسیقی و تکنیک تداعی آزاد، صور خیال را از حافظه محفوظاتی به عرصه تجربه زیسته و آفرینش خلاق منتقل می کند پژوهش های حوزه زبان شناسی شناختی، به ویژه نظریه استعاره مفهومی لیکاف و جانسون، نشان می دهد که استعاره صرفا یک آرایه زبانی نیست، بلکه سازوکاری بنیادین در تفکر انسان است که از تجربه جسمانی و تعامل با جهان مادی نشئت می گیرد از سوی دیگر، پژوهش های آموزشی در حوزه تلفیق هنر نشان داده است که استفاده از نقاشی به عنوان پیش نوشت، موسیقی به عنوان محرک حسی، و تداعی آزاد به عنوان راهی برای گشودن افق های ناخودآگاه، می تواند درک دانش آموزان از مفاهیم انتزاعی ادبی را عمیق تر کرده و خلاقیت آن ها را در خلق تصاویر و معانی بدیع پرورش دهد یافته های پژوهش های میدانی حاکی از آن است که دانش آموزانی که آرایه های ادبی را از طریق هنرهای تجسمی و موسیقی تجربه کرده اند، در مقایسه با گروه های کنترل، توانایی بالاتری در خلق استعاره های اصیل، تشخیص کارکردهای چندلایه تشبیه و تشخیص، و تولید آثاری با غنای تصویری و عاطفی بیشتر از خود نشان داده اند مقاله با ارائه چارچوبی نظری مبتنی بر زبان شناسی شناختی، روان شناسی تحلیلی و آموزش هنر، و نیز معرفی فعالیت های عملی کلاس محور، نشان می دهد که چگونه می توان کلاس ادبیات را از فضایی انفعالی برای انتقال اطلاعات، به کارگاهی پویا برای پرورش ذهن خلاق و حساسیت زیبایی شناختی تبدیل کرد و بدین ترتیب، صور خیال را از قفس کتاب های درسی به بستر جان و خیال دانش آموزان گسیل داشت

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

عادله کریمی ریابی

کارشناسی ارشد مشاوره مدرسه دانشگاه آزاد اسلامی

پریسا محمدی دولت آبادی

کارشناسی زبان و ادبیات فارسی

فاطمه جهان تیغ،

کارشناسی علوم تربیتی علوم تربیتی گرایش آموزش و پرورش پیش دبستانی و دبستان دانشگاه پیام نور پاکدشت

داود نیک نیا

دکترای فلسفه و کلام اسلامی

ساسان دلیلی اسکوئی

کارشناسی شیمی کاربردی دانشگاه تبریز

سیده نرگس هاشمی

کارشناسی ارشد آموزش ابتدایی دانشگاه فرهنگیان

محمدی دولت آبادی، پریسا و نیک نیا، داود،1405،صور خیال و ذهن خلاق: آموزش آرایههای ادبی از طریق نقاشی، موسیقی و تداعی آزاد،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم26 اردیبهشت 1405 · بوشهر