چکیده مقاله
آموزش مهارت های شهروندی به عنوان یکی از ارکان اساسی نظام های آموزشی معاصر، نقش تعیین کننده ای در تربیت نسلی آگاه، مسئول، مشارکت جو و متعهد به ارزش های اجتماعی، فرهنگی و قانونی ایفا می کند مهارت های شهروندی شامل مجموعه ای از توانمندی های شناختی، عاطفی و رفتاری نظیر آگاهی از حقوق و تکالیف شهروندی، احترام به قانون، مشارکت اجتماعی، تحمل و مدارا، گفت وگو و حل مسالمت آمیز تعارض، مسئولیت پذیری اجتماعی و تفکر انتقادی است که در دنیای پیچیده و در حال تحول امروز، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته اند با این حال، بررسی ساختار، محتوا و کارکرد نظام آموزشی ایران نشان می دهد که آموزش نظام مند و هدفمند این مهارت ها در مدارس، با کاستی ها و خلاهای جدی مواجه است در نظام آموزشی ایران، تمرکز غالب بر انتقال دانش نظری، حفظیات و موفقیت در آزمون های استاندارد، سبب شده است که آموزش مهارت های زندگی و به ویژه مهارت های شهروندی در حاشیه قرار گیرد برنامه های درسی موجود، اگرچه به صورت پراکنده به مفاهیمی چون اخلاق، هویت ملی، انضباط اجتماعی و ارزش های دینی می پردازند، اما کمتر به پرورش مهارت های عملی شهروندی مانند مشارکت فعال، گفت وگوی انتقادی، تصمیم گیری جمعی و مسئولیت پذیری مدنی توجه دارند این وضعیت موجب شده است که بسیاری از دانش آموزان، علی رغم موفقیت تحصیلی، آمادگی لازم برای ایفای نقش موثر و آگاهانه در جامعه را نداشته باشند از سوی دیگر، رویکردهای آموزشی غالب در مدارس ایران عمدتا معلم محور، اقتدارگرا و مبتنی بر انتقال یک سویه اطلاعات است؛ رویکردی که فرصت تمرین مهارت های شهروندی را از دانش آموزان سلب می کند نبود فضاهای گفت وگومحور، ضعف فعالیت های گروهی، کم رنگ بودن شوراهای دانش آموزی و مشارکت محدود دانش آموزان در تصمیم گیری های مدرسه، همگی نشانه هایی از فقدان بسترهای عملی برای یادگیری شهروندی در محیط آموزشی هستند افزون بر این، کمبود آموزش های تخصصی برای معلمان در حوزه تعلیم و تربیت شهروندی و نبود الگوهای آموزشی بومی سازی شده، چالش های این حوزه را تشدید کرده است پیامدهای این خلا آموزشی را می توان در سطح جامعه به صورت کاهش سرمایه اجتماعی، ضعف مشارکت مدنی، افزایش بی تفاوتی اجتماعی و ناتوانی در حل مسالمت آمیز تعارضات مشاهده کرد در چنین شرایطی، مدرسه به جای آنکه کانون تربیت شهروندان فعال و مسئول باشد، صرفا به نهادی برای انتقال دانش رسمی تبدیل می شود این مقاله با رویکردی تحلیلی و انتقادی، به بررسی ابعاد مختلف جای خالی آموزش مهارت های شهروندی در مدارس ایران می پردازد و ضمن تبیین عوامل ساختاری، محتوایی و فرهنگی موثر بر این وضعیت، بر ضرورت بازنگری در برنامه های درسی، روش های تدریس و سیاست های آموزشی تاکید می کند در نهایت، توسعه آموزش مهارت های شهروندی در مدارس ایران، به عنوان ضرورتی انکارناپذیر برای تحقق توسعه پایدار، تقویت دموکراسی آموزشی و تربیت شهروندان مسئول و مشارکت جو مطرح می شود
کلیدواژهها
نویسندگان
محمد ابدالی حسن گاویار
کارشناسی ارشد جامعه شناسی ، کرمانشاه
جمیله نریمانی
دبیر
منیره معرفت خسروشاهی
هنرآموز
شیوه ارجاع
نریمانی، جمیله و معرفت خسروشاهی، فهیمه و معرفت خسروشاهی، منیره،1404،تحلیل جای خالی آموزش مهارت های شهروندی در مدارس ایران،اولین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر
ارائهشده در
مجموعه مقالات اولین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم12 آذر 1404 · بوشهر