تحلیل محتوای کتاب های درسی با تمرکز بر مولفه های هویت ملی و دینی

چکیده مقاله

کتاب های درسی به عنوان مهم ترین ابزار انتقال رسمی فرهنگ و ارزش ها در نظام آموزشی، نقشی انکارناپذیر و بنیادین در شکل دهی هویت ملی و دینی دانش آموزان ایفا می کنند این پژوهش با هدف تحلیل محتوای کتاب های درسی مقطع متوسطه اول با تمرکز بر مولفه های هویت ملی و دینی انجام شد تا میزان انعکاس و نحوه توزیع این مفاهیم در متون آموزشی سنجیده شود جامعه آماری پژوهش شامل کلیه کتاب های درسی پایه های هفتم، هشتم و نهم در سال تحصیلی ۱۴۰۳ ۱۴۰۴ بود که به روش هدفمند، کتاب های «علوم اجتماعی»، «تعلیمات دینی»، «فارسی» و «قرآن» به عنوان نمونه نهایی انتخاب شدند روش پژوهش، تحلیل محتوای ترکیبی کمی و کیفی و واحد تحلیل شامل متن، تصویر و فعالیت های درسی بود ابزار گردآوری داده ها، چک لیست محقق ساخته مشتمل بر ۴۵ مولفه در سه بعد اصلی «هویت ملی» شامل نمادها، شخصیت ها، تاریخ و جغرافیا ، «هویت دینی» شامل باورهای توحیدی، احکام، اخلاق اسلامی و «همگرایی ملی دینی» بود نتایج تحلیل کمی نشان داد که مولفه های هویت دینی با فراوانی ۳۸/۵ درصد و ضریب اهمیت ۰/۸۹، بیشترین میزان حضور را در کتاب های درسی دارند در بعد هویت ملی، مولفه های مربوط به «قهرمانان ملی و دینی» و «میراث فرهنگی» توجه بیشتری یافتند، در حالی که مولفه های «تنوع قومیتی» و «حقوق شهروندی» فراوانی کمتری داشتند نتایج کیفی نیز نشان داد که اگرچه تصویر کلی کتاب ها در جهت تقویت هویت اسلامی ایرانی است، اما در برخی موارد ارائه محتوا به صورت شعاری و کمتر تعاملی است و نیاز به بازنگری دارد بر اساس یافته ها، پیشنهاد می شود که در بازنگری های آینده کتاب های درسی، بر تقویت پیوند عقلانی و احساسی میان هویت ملی و دینی، و نیز پرهیز از کلی گویی در مولفه های شهروندی توجه ویژه ای شود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

زهره نوروزی

کارشناس ارشد برنامه ریزی درسی دانشگاه آزاد اسلامی آزادشهر

فاطمه سعادتپور

لیسانس ادبیات

فرشته مرادی

کارشناس ارشد علوم تربیتی

ناهید آقازاده

لیسانس ادبیات

زینب آقایی

لیسانس ادبیات

�عادتپور، فاطمه و آقازاده، ناهید و آقایی، زینب،1404،تحلیل محتوای کتاب های درسی با تمرکز بر مولفه های هویت ملی و دینی،اولین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم12 آذر 1404 · بوشهر