جایگاه معلم در نظام های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی: چالش ها و چشم اندازها

چکیده مقاله

تحولات سریع فناوری و ورود هوش مصنوعی به نظام های آموزشی، نقش سنتی معلمان را با تغییرات اساسی مواجه کرده است در نظام های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی، معلم دیگر صرفا انتقال دهنده دانش نیست، بلکه به عنوان تسهیل گر یادگیری، راهنما و ناظر فرایند آموزشی ایفای نقش می کند این مقاله با رویکرد توصیفی تحلیلی، به بررسی جایگاه معلم در این نظام ها پرداخته و چالش ها و چشم اندازهای پیش روی حرفه معلمی را تحلیل می کند یافته ها نشان می دهد که در صورت توانمندسازی معلمان، هوش مصنوعی می تواند به ارتقای کیفیت آموزش منجر شود، اما در غیر این صورت، تهدیدهایی برای هویت حرفه ای معلم ایجاد خواهد کرد منبع: خسروی و همکاران، ۱۴۰۱ با گسترش روزافزون فناوری های نوین و نفوذ هوش مصنوعی در عرصه های مختلف زندگی اجتماعی، نظام های آموزشی نیز دستخوش تحولات عمیقی شده اند هوش مصنوعی با فراهم سازی ابزارهایی نظیر سامانه های یادگیری تطبیقی، تحلیل داده های آموزشی، دستیارهای هوشمند آموزشی و ارزیابی های خودکار، شیوه های سنتی تدریس و یادگیری را به چالش کشیده است در چنین شرایطی، نقش معلم از یک انتقال دهنده صرف دانش به عاملی کلیدی در طراحی، هدایت و نظارت بر فرایند یادگیری تغییر یافته است در نظام های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی، معلم به عنوان تسهیل گر یادگیری، وظیفه دارد شرایطی را فراهم آورد که یادگیرندگان بتوانند با استفاده آگاهانه از فناوری، به یادگیری عمیق، انتقادی و معنادار دست یابند همچنین، معلم نقش مهمی در تفسیر داده های تولیدشده توسط سامانه های هوشمند، تشخیص نیازهای فردی دانش آموزان و ارائه بازخوردهای انسانی و اخلاق محور ایفا می کند؛ امری که هوش مصنوعی به تنهایی قادر به تحقق آن نیست با این حال، ورود هوش مصنوعی به آموزش، چالش هایی اساسی را نیز برای حرفه معلمی به همراه دارد از جمله این چالش ها می توان به نگرانی درباره کاهش استقلال حرفه ای معلمان، وابستگی بیش از حد به فناوری، شکاف مهارتی میان معلمان، و تضعیف هویت حرفه ای آنان اشاره کرد فقدان آموزش های تخصصی و حمایت های نهادی کافی می تواند موجب مقاومت معلمان در برابر فناوری یا استفاده سطحی و غیراثربخش از ابزارهای هوشمند شود از سوی دیگر، توانمندسازی معلمان از طریق آموزش مهارت های فناورانه، سواد داده، و آشنایی با مبانی اخلاقی هوش مصنوعی، می تواند این چالش ها را به فرصت هایی برای ارتقای کیفیت آموزش تبدیل کند در چنین شرایطی، هوش مصنوعی نه به عنوان جایگزین معلم، بلکه به مثابه ابزاری مکمل در خدمت فرایند تعلیم و تربیت عمل خواهد کرد در نهایت، نتایج این بررسی نشان می دهد که موفقیت نظام های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی، بیش از هر چیز، به بازتعریف نقش معلم، سرمایه گذاری بر توسعه حرفه ای او و اتخاذ رویکردی انسان محور در بهره گیری از فناوری وابسته است توجه به این الزامات می تواند زمینه ساز هم افزایی میان هوش انسانی و هوش مصنوعی در راستای تحقق اهداف آموزشی باشد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

آرزو محمدی

آموزگار

صدیقه فخری

کارشناسی ارشد الهیات

راضیه اکبر فخرآبادی

آموزگار

آمنه رهبریان

کارشناسی مدیریت تربیت بدنی

الهام حمید فر

آموزگار

مهناز عباسی

کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی

الهه سلطانی

مدیر

فخری، صدیقه و رهبریان، آمنه و عباسی، مهناز،1404،جایگاه معلم در نظام های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی: چالش ها و چشم اندازها،اولین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم،بوشهر

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات اولین همایش بین المللی تحولات نوین در نظام های آموزشی، تربیتی، روانشناسی، مهارت آموزی و مهارت محوری با محوریت آموزش و پرورش در هزاره سوم12 آذر 1404 · بوشهر