هوش مصنوعی و عدالت کیفری ارائه الگوی بومی تصمیم یار در گذار صدساله حقوق کیفری ایران

چکیده مقاله

در گذار صدساله حقوق کیفری ایران از قانون مجازات عمومی ۱۳۰۴ تا عصر عدالت هوشمند، بهره گیری از هوش مصنوعی در فرآیند دادرسی به یکی از مهمترین تحولات نظام های قضایی جهان تبدیل شده است این پژوهش با رویکردی بنیادی کاربردی و با روش توصیفی تحلیلی و تحلیل تطبیقی فقهی به ارزیابی ظرفیت ها و چالش های حقوقی، اخلاقی و نهادی به کارگیری هوش مصنوعی در دادرسی کیفری می پردازد بررسی تجربه نظام های پیشرو مانند ایالات متحده و چین نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند موجب افزایش کارآمدی، سرعت و دقت تصمیمات قضایی شود اما در غیاب چارچوب های نظارتی و اخلاقی مناسب تهدیدهایی جدی برای کرامت انسانی، استقلال قاضی، حریم خصوصی و عدالت رویه ای ایجاد خواهد کرد یافته های پژوهش نشان می دهد که نه الگوی محدودکننده آمریکایی و نه الگوی فناوری محور چینی هیچ یک با مبانی فقهی و ساختار حقوق کیفری ایران سازگار نیستند بر این اساس پژوهش حاضر الگوی بومی تصمیم یار قضایی را پیشنهاد می کند؛ الگویی که در آن هوش مصنوعی نقش ابزار تحلیلی و مکمل را ایفا کرده و قاضی انسانی همچنان تنها تصمیم گیر نهایی باقی می ماند این چارچوب بر چهار رکن اساسی شامل حفظ محوریت قاضی انسانی، تضمین شفافیت و حق بر توضیح، صیانت از داده ها و عدالت الگوریتمی و ایجاد نظام نظارت چندلایه، فقهی، حقوقی و فنی استوار است طراحی چنین الگویی می تواند گذار به عدالت کیفری هوشمند اما انسان محور را در ایران فراهم سازد؛ عدالتی که در آن فناوری در خدمت کرامت انسانی قرار می گیرد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

ابوالفضل باباخانی

دانشگاه پیام نور

ابوالفضل باباخانی

دانشگاه پیام نور

�اباخانی، ابوالفضل،1405،هوش مصنوعی و عدالت کیفری ارائه الگوی بومی تصمیم یار در گذار صدساله حقوق کیفری ایران،دوازدهمین کنفرانس بین المللی فق ، حقوق، وکالت و علوم اجتماعی در افق ایران ۱۴۰۴،مشهد

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دوازدهمین کنفرانس بین المللی فق ، حقوق، وکالت و علوم اجتماعی در افق ایران ۱۴۰۴20 خرداد 1405 · مشهد