تحلیل رابطه کیفیت تعامل معلم–دانش آموز، امنیت روانی کلاس، صدای دانش آموز و مشارکت آموزشی

چکیده مقاله

کیفیت تجربه آموزشی دانش آموزان صرفا تابع کیفیت محتوای درسی، امکانات آموزشی یا روش های انتقال دانش نیست، بلکه تا حد زیادی از کیفیت روابط انسانی و الگوهای ارتباطی حاکم بر کلاس تاثیر می پذیرد در این میان، کیفیت تعامل معلم–دانش آموز، امنیت روانی کلاس، صدای دانش آموز و مشارکت آموزشی را می توان چهار سازه به هم پیوسته دانست که در کنار یکدیگر بخش مهمی از فرایند یاددهی–یادگیری را شکل می دهند هدف مقاله حاضر تحلیل رابطه مفهومی و پژوهشی میان این چهار سازه و تبیین سازوکارهایی است که از طریق آن ها کیفیت رابطه معلم و دانش آموز می تواند به ایجاد محیطی امن، تقویت امکان بیان دیدگاه های دانش آموزان و در نهایت افزایش مشارکت آموزشی منجر شود در این تحلیل، تعامل معلم–دانش آموز نه به معنای صرف تبادل پیام، بلکه به مثابه فرایندی چندبعدی شامل حمایت عاطفی، گوش دادن، بازخورد، احترام، عدالت تعاملی، گفت وگوی دوسویه و فرصت اثرگذاری دانش آموز در فرایند آموزش در نظر گرفته شده است امنیت روانی نیز به معنای ادراک دانش آموز از امکان حضور، پرسشگری، اشتباه، مخالفت و درخواست کمک بدون تجربه تحقیر، طرد یا تنبیه تعریف می شود در چنین بستری، صدای دانش آموز از یک «اظهارنظر ساده» فراتر رفته و به نشانه ای از عاملیت، تعلق، مشارکت در تصمیم گیری و امکان اثرگذاری بر تجربه آموزشی تبدیل می شود بررسی مطالعات داخلی نشان می دهد میان امنیت روانی و مشارکت فعال رابطه مثبت و معناداری وجود دارد و کیفیت تعامل معلم می تواند از طریق تقویت انگیزش، اعتماد و احساس حمایت، مشارکت دانش آموز را تسهیل کند همچنین مطالعات مرتبط با صدای دانش آموز نشان می دهند تحقق این سازه نیازمند تغییر در مناسبات قدرت، ایجاد فرصت های واقعی برای گفت وگو و پذیرش دانش آموز به عنوان کنشگری دارای حق مشارکت است بر این اساس، مقاله حاضر استدلال می کند که این متغیرها را نباید به صورت عوامل مستقل و جدا از هم بررسی کرد؛ بلکه رابطه میان آن ها ماهیتی نظام مند و تا حدی حلقوی دارد، به گونه ای که تعامل باکیفیت زمینه امنیت روانی را فراهم می کند، امنیت روانی احتمال ابراز صدا را افزایش می دهد، صدای دانش آموز کیفیت تعامل را غنی تر می سازد و مجموعه این فرایندها به مشارکت شناختی، رفتاری و عاطفی عمیق تر منجر می شود در پایان، پیامدهای این الگو برای تربیت معلم، مدیریت کلاس، طراحی برنامه درسی و پژوهش های آینده تحلیل می شود

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

گلناز عزیز فرخانی

دبیر متوسطه دو اداره آموزش و پرورش ناحیه ۵ مشهد

�زیز فرخانی، گلناز،1404،تحلیل رابطه کیفیت تعامل معلم–دانش آموز، امنیت روانی کلاس، صدای دانش آموز و مشارکت آموزشی،دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش،ارومیه

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات دومین همایش بین المللی تحولات نوین در علوم تربیتی، روانشناسی و آموزش و پرورش15 بهمن 1404 · ارومیه