تحلیل سیستمی بازار برق ایران و نقش سیاست های دولت در حل ناترازی انرژی برق

چکیده مقاله

در سال های اخیر، رشد سریع تقاضای برق در ایران، در کنار فرسودگی زیرساخت های تولید، انتقال و توزیع و ضعف در سرمایه گذاری پایدار، منجر به ناترازی ساختاری میان عرضه و تقاضا در این بخش شده است این ناترازی که خود را به صورت خاموشی های مکرر و افت کیفیت خدمات برق رسانی نشان می دهد، پیامدهایی جدی برای امنیت انرژی، ثبات اقتصادی و رفاه اجتماعی کشور به همراه داشته است از یک طرف، محدودیت سوخت، خشکسالی و تلفات بالا موجب شده توان واقعی عرضه پایدار کمتر از نیاز باشد و از سوی دیگر، یارانه های انرژی، قیمت گذاری نامناسب و فرهنگ مصرف نادرست، باعث رشد بی رویه تقاضا شده و سیاست های موقتی همچون خاموشی های برنامه ریزی شده را به ابزاری اجتناب ناپذیر برای مدیریت بحران تبدیل کرده است این پژوهش با بهره گیری از رویکرد پویایی شناسی سیستم ها System Dynamics به مدل سازی تعاملات علی و بازخوردی میان عرضه، تقاضا و سیاست های دولتی در بازار برق ایران در دوره ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴ می پردازد مدل طراحی شده نشان می دهد که ناترازی برق حاصل تعامل پیچیده میان متغیرهای ساختاری، رفتاری و سیاست گذاری است؛ به طوری که سیاست های واکنشی و کوتاه مدت دولت از طریق فعال سازی حلقه های بازخورد منفی، خود به تشدید بحران منجر می شوند یافته های مدل بیانگر آن است که در طرف عرضه، نوسازی شبکه انتقال و نیروگاه های فرسوده، تنوع بخشی به سبد انرژی و سرمایه گذاری در منابع تجدیدپذیر از مهم ترین مولفه های بهبود پایداری هستند در طرف تقاضا نیز اصلاح نظام قیمت گذاری، آموزش عمومی و بهبود بهره وری مصرف، نقش موثری در کنترل رشد مصرف و کاهش ناترازی دارد در نهایت، نتایج پژوهش حاکی از آن است که تنها از طریق اتخاذ ترکیبی از سیاست های پایدار و نگاه سیستمی به ساختار بازار برق می توان به تعادل بلندمدت و پایداری انرژی در ایران دست یافت این مطالعه با تاکید بر مزیت روش پویایی شناسی سیستم ها، ابزار موثری برای تصمیم سازی و طراحی سیاست های جامع در مدیریت بحران برق کشور فراهم می سازد

کلیدواژه‌ها

نویسندگان

میترا سیدزاده

دکتری اقتصاد دانشگاه فردوسی مشهد و استادیار موسسه آموزش عالی اقبال لاهوری مشهد

ندا ابریشمی

کارشناسی ارشد، گروه مدیریت، دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

�یدزاده، میترا و ابریشمی، ندا،1404،تحلیل سیستمی بازار برق ایران و نقش سیاست های دولت در حل ناترازی انرژی برق،چهارمین کنفرانس بین المللی تفکر سیستمی در عمل،مشهد

ارائه‌شده در

مجموعه مقالات چهارمین کنفرانس بین المللی تفکر سیستمی در عمل12 آذر 1404 · مشهد